KËSHILLA FETARE PËR RRITJEN E SIGURISË NË TRAFIK

KËSHILLA FETARE PËR RRITJEN E SIGURISË NË TRAFIK

 

Të dashur vëllezër besimtarë!

Një nga problemet me të cilat po ballafaqohemi si shoqëri është edhe mungesa e sigurisë në trafik. Vetëm këtë vit (janar-qershor) janë shënuar mbi shtatëmijë aksidente të cilat kanë marrë jetën e mbi 50 (pesëdhjetë) personave ndërsa kanë lënë me lëndime mbi 5600 (pesëmijë e gjashtëqind) të tjerë[1]. Rasti i shuarjes së një familje të tërë, familjes Sadikaj nga Suhareka[2], për të cilët e lusim Allahun t’i ketë mëshiruar, na ka prekur të gjithëve dhe na ka detyruar që ta trajtojmë këtë problematikë më seriozisht. Aksidentet në trafik janë bërë dukuri vrasëse. Sipas autoriteteve, shkaktarë kryesorë të tyre janë pakujdesia, shkelja e rregullave të komunikacionit, tejkalimi i shpejtësisë me theks të veçantë, vozitja nën ndikimin e alkoolit, etj. Me një fjalë, faktori njeri është shkaktari kryesor, andaj, duke u nisur nga obligimi ynë fetar e qytetar për të kontribuar për të mirë në shoqëri, veçmas kur dihet se viti 2018 nga organet qeveritare është shpallur si vit i sigurisë në trafikun rrugor, hutben e kësaj xhumaje do t’ia kushtojmë sigurisë në trafik si kontribut konkret në fushatën e vetëdijesimit dhe sensibilizimit për rritjen e sigurisë në trafik.   

 

Besimtarë të nderuar!

Dijetarët dhe shkollarët myslimanë, duke parë shtimin e aksidenteve nga dita në ditë, janë marrë me këtë problematikë dhe, duke iu referuar teksteve dhe rregullave fetare[3], kanë nxjerrë një kod rregullash e udhëzimesh[4], pjesë të të cilit do t’i prezantojmë sot para jush në këtë hutbe:

1)      Respektimi i shenjave të trafikut është detyrim që, përderisa nuk bie ndesh me fenë, duhet respektuar patjetër. Respektimi i këtyre rregullave nënkupton ruajtjen e jetës për vete dhe për të tjerët. Për këtë shkak, feja na urdhëron që të mos i ekspozohemi rreziqeve që mund të na kushtojnë me jetë. Allahu thotë:

﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ

“…mos e çoni veten tuaj në shkatërrim…” [Bekare: 195]

Ruajtja e jetës, siç dihet, është një ndër pesë objektivat kryesore të fesë. Për këtë shkak, dënohet rëndë cenimi i saj, qoftë ndaj vetvetes, qoftë ndaj të tjerëve[5].

2)      Shoferi është përgjegjës për dëmin që e shkakton nga pakujdesia dhe shkelja e rregullave. Për këtë shkak, kërkohet maturi. Pejgamberi a.s. ka thënë: “Jini të matur dhe mos u ngutni sepse nuk është mirësi të ngutni.”[6] Në koment të hadithit qëndron se nuk duhet ngutur kafshën ose mjetin e udhëtimit, pra nuk duhet vozitur me shpejtësi të madhe[7].

3)      Shoferi duhet patjetër të jetë i pajisur me leje të vozitjes.

4)      Rruga nuk është pronë individuale që dikush të ketë të drejtë ta uzurpojë, ngushtojë, devijojë.

5)      Ndalohet ndërmarrja e veprimeve që mund të shkaktojnë aksidente, si: prishja e rrugës, hapja e gropave, etj. Kjo ndalesë vlen edhe kur ndërhyrja në rrugë bëhet për qëllime të mira por që nuk vendosen shenjat paralajmëruese. Për këtë shkak, përkujdesja për rrugën është prej pjesëve të besimit dhe prej lëmoshës, derisa dëmtimi i saj është mëkat. Pejgamberi a.s. ka thënë:

  • “Besimi është shtatëdhjetë e ca degë: më e larta është dëshmia la ilahe il-laAllah ndërsa më e ulëta është heqja e pengesave nga rruga.”[8]
  • “Largimi i pengesave nga rruga është lëmoshë.”[9]
  • “Kush e dëmton myslimanin, Allahu do ta dëmtojë atë.”[10]
  • “Duhet mallkuar atë që dëmton besimtarët në rrugën e tyre!”[11]

6)      Lejohet gjobitja e atyre që shkelin rregullat në trafik, veçmas kur ato janë shkak i shpërfilljes së ndalesave fetare. Jo rrallë ndodhë që aksidentet të shkaktohen pse disa vozitës janë nën ndikimin e alkoolit, kësaj pije të urryer e cila të humb mendjen dhe jetën.

 

Të respektuar xhematlinj!

Nuk janë vetëm rregullat ato që duhen të kihen parasysh por edhe etika. Nga udhëzimet e përgjithshme fetare për etikën në rrugë, dijetarët myslimanë kanë kërkuar që ajo të aplikohet edhe në trafik. Duke iu referuar porosive kur’anore dhe profetike[12] për mirësjelljen dhe buzëqeshjen kur të takohemi me njëri tjetrin, për mos provokimin nga injorantët, për largimin e pengesave nga rruga, kanë kërkuar që në trafik:

  • ta respektojmë njëri tjetrin,
  • të jemi të matur dhe gjakftohtë,
  • të lirojmë rrugën në rast nevoje, 
  • të këshillojmë njëri tjetrin për kujdes në rrugë,
  • të këshillojmë njëri tjetrin për respektim të ngasësve tjerë,
  • të heqim nga rruga gjërat që mund të jenë shkak i aksidenteve,
  • të kemi kujdes veprimet që mund të neveritin të tjerët, etj.

 

Të dashur vëllezër!

Duke përfillur këto rregulla fetare dhe këtë etikë, ne, jo vetëm që do të ruajmë veten dhe të tjerët, do të ruajmë pasuritë tona dhe do të ndërtojmë një shoqëri që respektin e ndërsjellë e ka imazhin më të theksuar, por edhe do të fitojmë kënaqësinë dhe shpërblimet e Zotit. Nëse për mungesë respekti ndaj njëri tjetrit e për kërcënime fizike dhe për pengesa e dëmtime në rrugë janë par  janë paraparë dënime, për respekt e ruajtje të njëri tjetrit dhe për mirësjellje në rrugë janë paraparë shpërblime. Pejgamberi a.s. ka thënë: “Një njeri kaloi pranë një dege të një peme që kishte rënë në rrugë, të cilën e largoi duke thënë: Pasha Allahun, do ta largoj që të mos i dëmtojë myslimanët. Allahu (e shpërbleu për këtë vepër dhe) e futi në Xhennet.[13][14]

 

(http://indeksonline.net/imamet-kosovare-japin-keshilla-si-te-shmangen-aksidentet-ne-komunikacion-foto/)


[2] Më datën 8.7.2018 pesë anëtarët e familjes Sadikaj që po vinin nga Zvicra për pushime humbën jetën në Duhël.

[3] Sa për ilustrim, shih ajetin 59 nga kaptina Nisa: “O besimtarë! Bindjuni Allahut, bindjuni të Dërguarit dhe atyre që drejtojnë punët tuaja.”; hadithin e shënuar nga Ibn Maxheh: “Nuk ka dëm dhe as kthim të dëmit me dëm!”;  rregullin: ‘Veprimet e pushtetarëve tanë janë të lidhura/kushtëzuara me interesin e popullatës.’ Sigurisht, në vënien e rregullave të trafikut ka interes për ne dhe jetët tona.

[4] Shih: vendimin e Akademisë së Fikhut Islam (organ i OKI), nr. 71, fq. 162-163 të marrë në sesionin e tetë, 1414 h;

[5] Shih ajetin 68 nga kaptina Furkan: “…nuk vrasin njeri, gjë që Allahu e ka ndaluar, përveçse me të drejtë…”, dhe ajetet 29-30 nga kaptina Nisa; “…dhe mos e vritni veten (dhe njëri-tjetrin)! Vërtet, Allahu është i Mëshirshëm me ju. 30. Këdo prej jush që e bën këtë përdhunisht dhe padrejtësisht, Ne, pa dyshim, do ta hedhim në zjarr. Kjo është shumë e lehtë për Allahun.”.

[6] Hadithin e shënon Buhariu.

[7] Mubarekfuri, UbejduRrahmani, Mir’atu-l-mefatih sherhu Mishkati-l-Mesabih, (Indi: Universiteti selefit, 1984), 9/154.

[8] Hadithin e shënon Muslimi.

[9] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[10] Hadithin e shënojnë Ebu Davudi dhe Tirmidhiu.

[11] Hadithin e shënon Taberaniu në El-Kebir, nr. 3050.

[12] Sa për ilustrim shih: ajetin 63 nga kaptina Furkan: “Robërit e të Gjithëmëshirshmit janë ata që ecin thjesht nëpër Tokë dhe, kur të paditurit i sulmojnë me fjalë, ata përgjigjen: “Paqe qoftë!”.”; hadithin e shënuar nga Buhariu dhe Muslimi: “Mos qëndroni në rrugë!…Nëse e keni patjetër, atëherë respektojeni kodin e rrugës: ulja e shikimit, shmangia nga dëmtimi i të tjerëve, përshëndetja, dhe urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja.”

[13] Hadithin e shënon Muslimi.

[14] Referenca kryesore: Dr. Musfir bin Ali Kahtani “Fikhu-l-murur ve âdabuhu fi-l-Islam”, http://www.saaid.net/Doat/msfer/2.htm; Muhammed Tekij Uthmani “Kavaid ve emsail fi havadith es-sejr”, http://main.islammessage.com/newspage.aspx?id=4895; Nuh Ali Selman “Mesulijjetu es-saik esh-sherijjeh an havadithi-s-sejr”, http://aliftaa.jo, fetvaja nr. 408, datë 23.12.2009.

Advertisements

TË QENIT KORREKT ME VETVETEN

TË QENIT KORREKT ME VETVETEN

Në Kur’anin Fisnik na janë shpalosur detaje të shumta që kanë të bëjnë me njeriun: krijimin, karakterin, bindjet dhe sjelljet e tij. Të dhënat që na ofrohen për njeriun nuk janë thjesht histori dhe përshkrime por edhe udhëzime dhe këshilla, veçmas kur bëhet fjalë për karakterin, bindjet dhe sjelljet, sepse Kur’ani është mbi të gjitha libër i udhëzimit. Kështu, Kur’ani na i përshkruan të metat por edhe mënyrën e shërimit prej tyre. Një nga të metat e njeriut është edhe mbrojtja e veprimeve të tij të gabuara me gjithë dijen që ka për to se janë të gabuara. Kur’ani na ka folur për këtë dukuri njerëzore duke na ofruar brenda përshkrimit të saj edhe mënyrën e shërimit të saj. Thotë Allahu:

بَلِ ٱلإِنسَـٰنُ عَلَىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ وَلَوْ أَلْقَىٰ مَعَاذِيرَهُ

Po, vërtet që njeriu do të dëshmojë kundër vetvetes, 15. edhe sikur të paraqesë shfajësimet e veta.” [Kijame: 14-15]

Pra, në natyrën e njeriut ka një lloj arrogance e cila e shtyn ta refuzojë të vërtetën dhe të mos i bindet asaj pavarësisht që e njeh.

Këto dy ajete kur’anore në vete fshehin edhe ilaçin e shërimit nga ky ves i ligë, nga ky imazh i keq i karakterit, nga kjo sjellje e refuzuar veçmas kur bëhet fjalë për një besimtar i cili synon kënaqësinë e Allahut.

Në vazhdim do të ofrojmë disa shembuj[1] se si manifestohet kjo arrogancë e njeriut bashkë me mënyrat e shërimit të saj:

  1. Anashkalimin e ndërgjegjes

Njeriu nuk është se nuk e di të vërtetën. Madje, për shumë gjëra se janë të mira apo jo, ai nuk duhet ta pyesë askënd tjetër pos vetes së tij. Askush nuk mund t’i jep njeriut udhëzim më të mirë se shpirti i vet. Një njeri kishte ardhur tek Profeti ﷺ për të mirën dhe mëkatin, ose thënë më mirë për kriteret dhe mjetet se si mund t’i dallonte këto dy gjëra. Profeti ﷺ i tha:

»استَفْتِ نفسَك واستَفْتِ قلبَك – ثلاثًا – ؛ البِرُّ ما اطمأنَّتْ إليه النفسُ, واطمأنَّ إليه القلبُ، والإثمُ ما حاك في النفسِ وتردَّدَ في الصدرِ وإنْ أفتاك الناسُ»

“Pyete shpirtin dhe zemrën tënde -i tha tre herë. Mirësia është ajo në të cilën të pushon zemra dhe të pushon shpirti, ndërsa mëkati është ai që të gërryen (shqetëson) në shpirt dhe të shkakton hamendje në gjoks, edhe nëse njerëzit të japin përgjigje (tjetër).[2]

Ne nuk kemi nevojë ta pyesim askënd se a është keq ta përgojosh shokun, ta vjedhësh fqinjin, ta tradhtosh mikun. Zemra ndien neveri nga veset e liga andaj nuk ke nevojë ta pyesësh askënd për to. Pra, për tu shëruar nga kjo dukuri duhet lënë zemrën të flet, jo epshin.

  1. Mospranimi i mëkatit

Nëse njeriu bën keq, atëherë zgjidhja është që të pendohemi prej mëkatit. Pendimi, siç është thënë, i shlyen mëkatet. Në vend që besimtari të mundohet ta justifikojë mëkatin atë që ka bërë se nuk është gabim, duhet të pendohet prej tij. Për këtë shkak, të parët kanë thënë: ‘Sinqeriteti që më së shumti të bën dobi është të pranosh të metat tua para Alalhut.’ Kjo për shkak se me këtë hapen dyert e pendimit ose shpëtimit nga mëkati. Kështu kanë vepruar profetët a.s. dhe kështu duhet të veprojmë dhe ne, pasuesit e tyre. Allahu i Madhëruar duke na folur për Ademin dhe Havvanë a.s. na tregon se ata shpëtuan nga mëkati sepse e pranuan atë dhe kërkuan falje:

قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Ata thanë: “O Zoti ynë! Ne e kemi futur veten në gjynah, prandaj, nëse Ti nuk na fal dhe nuk na mëshiron, ne vërtet që do të jemi nga të humburit”.” [A’rafë: 23]

Ibn Tejmije duke u mbështetur në këtë ajet nxjerr këtë mësim: ‘Kështu mësohet (nga ky ajet) se kush nuk e pranon mëkatin, është hipokrit.

  1. Marrja me të tjerët

Marrja me të tjerët është formë tjetër si manifestohet arroganca e njeriut që mundohet të justifikojë gabimet e veta. Do të ishte mirë që në vend të kësaj të merret me vetveten. Ne të gjithë e njohim vetveten dhe e dimë sa shumë kemi nevojë të bëjmë përmirësime. Mosmarrrja me veten por me të tjerët është matës i devijimit tek dijetarët. Ebu Bekir in Abdullah Muzeniu ka thënë: Nëse e shihni ndonjë njeri që është përkushtuar për të metat e njerëzve ndërsa ka harruar të metat e veta, dijeni se ai njeri është i mashtruar (lajthitur)!

Andaj, që të mos prekemi nga ky sindrom i mëkatarëve, na duhet në pasqyrë të shohim vetëm veten tonë. Rebi bin Huthejmit i thanë: Nuk të kemi parë kurrë ta kesh përgojuar dikën?! Jam i zënë me veten time- iu përgjigj.

  1. Mashtrimi me të tjerët

Formë tjetër e manifestimit të kësaj arrogance është mashtrimit me fjalët e njerëzve edhe pse ne e njohim veten tonë. Lëvdatat e njerëzve nuk na i ndryshojnë veprat e këqija. Për këtë shkak, të parët tanë i kanë marrë me shumë rezervë lëvdatat. Sufjan bin Ujejne ka thënë: ‘Kush e njeh veten nuk mashtrohet me lëvdatat e të tjerëve.’ Për këtë shkak, të parët tanë ose kanë marrë shkas lëvdatat e kanë përmirësuar vepra, ose kanë kërkuar falje tek Zoti duke mos shpresuar në asgjë tjetër pos tek mëshira e Tij.

Për fund,

Njeriu e njeh më së miri veten e tij, andaj, në vend se të pushtohet nga nefsi e të shfaqë arrogancë, le të pushtohet nga besimi dhe arsyeja që të merr vendime të duhura; në vend se ta justifikojë mëkatin, të kërkojë falje; në vend se të merret me të metat e të tjerëve, duke e njohur veten dhe të metat e veta, të merret me vetveten; në vend se të mashtrohet me fjalët e të tjerëve e lëvdatat e tyre, të punojë sinqerisht që të jetë i mirë dhe i dashur tek Allahu, ndryshe, justifikimet nuk bëjnë punë ndërsa ngel mëkati dhe dënimi për të.

[1] Mbështetje kryesore për këtë punim kam pasur librin ‘Kavaid Kur’anijje’ të Dr. Umer Mukbilit, fq. 29-33.

[2] Albani thotë se është hadith i shkallës hasen li gajrihi.

ELHAMDULILAHI – VLERA DHE KONCEPTI

ELHAMDULILAHI – VLERA DHE KONCEPTI

 

Hyrje

Përmendja e Allahut -dhikri ka pozitë dhe rëndësi të veçantë në fe. Në Kur’an dhe Sunnet ka tekste të shumta që flasin për vlerën e dhikrit. Sa për ilustrim, Allahu për ata që e përkujtojnë thotë:

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ

Prandaj, më kujtoni Mua (me namaz e lutje) që Unë t’ju kujtoj (me shpërblime)…” [Bekare: 152]

Ndërsa Pejgamberi Muhammed ﷺ, njeriun që e përkujton Allahun dhe tjetrin që nuk e përkujton, e sjell në shembullin e të gjallit dhe të vdekurit.

مثلُ الَّذي يذكُرُ ربَّه والَّذي لا يذكُرُ ربَّه مثلُ الحيِّ والميِّتِ

Shembulli i atij që e kujton Zotin e vet dhe tjetrit që nuk e kujton Zotin e vet është sikur shembulli i të gjallit dhe të vdekurit.” Transmeton Buhariu.

Dhikri, duke qenë se ka këtë rëndësi, ka forma të shumta, të cilat na shërbejnë për pothuajse çdo gjë në jetën tonë: dhikr për zgjim, dhikr për namaz, dhikr për ushqim, dhikri për dalje nga shtëpia, dhikri për udhëtim, dhikr për punë, dhikri për kthim, dhikr për gjumë, dhikr për falënderim, dhikr për ngushëllim….Ajo që është me rëndësi është se këto forma të transmetuara të dhikrit përmbajnë kuptime të veçanta të cilat i bëjnë më të rëndësishme se të jenë refrene që përsëriten.

Një nga këto forma të dhikrit është dhe thënia ‘elamdulilah’ të cilën e themi shpesh dhe për raste të ndryshme, gëzimi e hidhërimi. E se çfarë vlere ka dhe cilat janë disa nga kuptimet dhe domethëniet e saj, do të mësojmë në këtë shkrim.

 

  1. VLERA E ‘ELHAMDULILAH’-IT

Si formë e përkujtimit të Zotit dhe falënderimit ndaj Tij, ‘elhamdulilah’ ka vlerë të madhe. Është mënyrë që Zoti e pëlqen prej robit kur ky i fundit e falënderon me të[1]. Në fakt, falënderimi i Allahut me këtë shprehje është traditë e përcjellë pejgamber pas pejgamberi[2]. Elhamdulilah-i është shprehja me të cilën edhe banorët e Xhennetit e falënderojnë Allahun:

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّـهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ ۖ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

Ata do të thonë: “Lavdi Allahut, që përmbushi premtimin e Vet e na dha në trashëgim Xhenetin, ku të vendosemi si të duam!” Sa i mrekullueshëm është shpërblimi i atyre që kanë punuar drejt!” [Zumer: 74][3]

Këtu mbase qëndron arsyeja pse kjo fjalë është ndër më të dashurat për Allahun dhe fjala që peshon rëndë në peshoren e veprave në Ditën e Llogarisë[4]. Madje, referuar sahabiut të nderuar, Husajnit, ‘hammadunët’ (falënderuesit) janë robërit më të mirë të Allahut në Ditën e Llogarisë[5].

Por, nuk është madhështore vetëm vlera e kësaj fjale, janë edhe domethënia dhe përmbajtja e saj.

 

  1. DOMETHËNIA E ‘ELHAMDULILAH’ -IT SI KONCEPT

2.1. Falënderim dhe jo vetëm

‘Hamd’-i shpreh një lloj falënderimi të veçantë për Allahun, ‘falënderim i cili bëhet duke ia atribuuar të falënderuarit (Allahut) tiparet e përsosurisë si dhe duke ia shprehur dashurinë.’[6]

Pra, janë dy elemente, pa të cilat nuk realizohet dot falënderimi:

1)     Përsosuria e Allahut, dhe

2)     Dashuria për Të.

Përshkrimi i Zotit me tipare të përsosmërisë nënkupton edhe:

1)     Përsosurinë në qenie, krijimtari, ligje dhe gjykime.

–         Allahu është i përsosur. Askush nuk është sikur Ai. Allahu nuk ka fillim dhe nuk ka mbarim. Ai nuk ka prind dhe nuk është prind i askujt. Nuk ka nevojë për askënd ndërsa të gjithë kanë nevojë për Të. Ai është i gjallë, vigjilent, i ditur, i fuqishëm, toka dhe qiejt janë në dorën e Tij, vepron si të dojë. Allahu është i falënderuar edhe nëse të gjithë e mohojnë. Për këtë shkak, Allahu në Kur’an e ka falënderuar Veten për të na treguar se mirënjohja ose mosmirënjohja jonë ndaj Tij nuk çojnë aspak peshë.

–         Kush mund të krijojë si Allahu? A nuk kemi parë qiejt dhe tokën, diellin dhe hënën, erërat dhe stuhitë, detet dhe lumenjtë? A nuk kemi shikuar në veten tonë? Kush mund të krijojë një njeri?! Shkencëtarët në Francë arritën që të punojnë një zemër artificiale e cila kryen çdo funksion të mundshëm që kryen edhe një zemër normale, me përjashtim të një funksioni: përjetimit. Ia transplantuan një njeriu dhe ai rroi për më shumë se dy muaj por nuk përjetoi kurrë as gëzim dhe as hidhërim. Këtë ndjesi, që është jetë, ia dhuron vetëm Allahu. Pra lëvizja nuk është jetë, përjetimi është jetë. Shkencëtarët i dhanë lëvizjes por jo jetën. Jetë jep vetëm Allahu.

–         Kush mund të ligjësojë si Allahu? Kur’ani është libër i pagabueshëm. Është i shpallur nga Allahu, i Gjithëdijshmi. Është libër që përmban normat më të mira dhe udhëzimet më të dobishme.

–         Allahu është bujar dhe i drejtë: bujar me besimtarët, i drejtë me mëkatarët. Pra, në asnjë rrethanë, përshkrimi i gjykimeve të Zotit nuk del jashtë këtyre dy perimetrave: nëse fal, fal me bujarinë dhe mëshirën e Vet; nëse ndëshkon, ndëshkon me drejtësinë e Vet.

Ndërsa dashuria për Allahun nënkupton lidhjen e sinqertë të besimtarit me Zotin e vet. Besimtarët e duan Allahun dhe Allahu i do besimtarët. Për këtë shkak, ‘elhamdulilah’-i është shprehje me të cilën veçohen besimtarët. Pra, në kohën kur shumë njerëz i mohojnë të mirat e Tij dhe nuk e falënderojnë, besimtarët e falënderojnë.

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّـهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَـٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّـهُ

“...ata thonë: “Falënderojmë Allahun që na udhëzoi për këtë (për iman, për punë të mira, na hoq zilinë, na futi në Xhennet), pse sikur të mos na drejtonte Allahu, ne nuk do të dinim të udhëzohemi.” [A’rafë: 43]

2.2. Falënderim që shprehet me adhurim

Në kuptim të hamd-it disa dijetarë kanë thënë se bëhet fjalë për falënderimin që shtynë besimtarin ta bëjë si rezultat i të mirave që Allahu i jep. Të mirat e Allahut janë të pakufishme ndaj edhe falënderimi për to[7]. Por ky falënderim nuk është thjesht fjalë goje. Është falënderim që merr trajtë adhurimi duke iu nënshtruar dhe bindur Allahut, respektivisht duke çuar në vend urdhëresat e Tij dhe duke iu shmangur ndalesave të Tij.

2.3. Falënderim në çdo gjendje dhe pajtim me caktimet e Allahut

Hamd-i që, fillimisht nënkupton përshkimin e Allahut me tiparet e përsosurisë, nënkupton po kështu se ajo që Allahu ka caktuar për ne është më e mira dhe gjithsesi në dobinë tonë. Për këtë shkak, besimtari nga çdo gjendje në jetë, përfiton. Nëse i ndodhë një e mirë, e falënderon Allahun, gjë që meriton prej saj shpërblim. Nëse i ndodhë një e ligë, bën durim, për çka shpërblehet[8]. Këtu qëndron sekreti i lutjeve të Pejgamberit Muhammed ﷺ në të cilat falënderimi shprehet në çdo rast:

الحمدُ للَّهِ الَّذي بنِعمتِهِ تتمُّ الصَّالحاتُ

Falënderimi i takon Allahut me mirësinë e të Cilit plotësohen të mirat![9]

 والحمدُ لله على كلِّ حالٍ

“…Falënderimi i takon Allahut në çdo rast!…”[10]

2.4. Reflektimi në karakterin dhe sjelljet e besimtarit

Hamdi nënkupton, përveç tjerash, se Allahu është edhe falënderues, respektivisht shpërblyes për ata që punojnë e angazhohen. Allahu thotë në Kur’an:

وَمَا كَانَ اللَّـهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ

“…Dijeni se Allahu nuk ua humb besimin tuaj (d.m.th. namazin që keni falur nga Kudsi)…” [Bekare; 143]

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى

Dhe Zoti iu përgjigj lutjes së tyre: “Unë nuk do t’ia humb mundin askujt nga ju që ka bërë vepra, qoftë mashkull apo femër...” [Ali Imran: 195]

Së këndejmi, besimtari që e di se ka Zotin që nuk ia humb mundin:

1)     Motivohet edhe më shumë për të bërë vepra të mira

2)     Motivohet për t’iu bërë mirë njerëzve pavarësisht në ia dinë ata apo jo, sepse mjafton që Allahu ia vlerëson ato, dhe

Motivohet për mirësjellje dhe falënderim ndaj njerëzve të mirë duke marrë për bazë veprimet e Allahut me neve: Allahu nuk na i humb veprat andaj as besimtari nuk ua harron njerëzve të mirat.

 

Përmbyllje

Për fund, pasi që mësuam diç nga vlera dhe kuptimet e kësaj fjale të madhe, nuk mund të mos themi:

…الْحَمْدُ لِلَّـهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَـٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّـهُ

“…Falënderojmë Allahun që na udhëzoi për këtë, pse sikur të mos na drejtonte Allahu, ne nuk do të dinim të udhëzohemi.” [A’rafë: 43]

 

 

 

 

[1] Në hadith qëndron: ‘Allahu i Madhëruar ndahet i kënaqur kur robi han një ushqim ose pinë një pije dhe e falënderon për të.’ Transmeton Ibn Maxheh ndërsa Albani e ka saktësuar këtë hadith.

[2] Ademi a.s. kur teshtiu, e falënderoi Zotin duke thënë ‘elhamdulilah’; Nuhu a.s. e falënderoi me ‘elhamdulilah’ kur e shpëtoi nga zullumqarët [Kur’ani: Mu’minunë: 28]; Ibrahimi a.s. për evladët në pleqëri [Kur’ani: Ibrahim: 39]; Davudi dhe Sulejmani a.s. për mirësitë e dhëna atyre [Kur’ani: Neml: 15], Muhammedi a.s. siç do të përmendim raste gjatë shtjellimit të temës.

[3] Shih edhe ajetet; A’rafë, 43, dhe Fatir, 34.

[4] Imam Muslimi në Sahihun e tij ka regjistruar dy hadithe me këtë kuptim: ‘…Elhamdulilahi e mbush epshoren’ dhe ‘Tek Allahu fjalët më të dashura janë katër: subhanAllah, elhamdulilah, la ialhe il-laAllah dhe Allahu ekber.’

[5] E transmeton Ahmedi ndërsa Albani e ka saktësuar.

[6] Ky punim është bazuar në shpjegimet e librave në vijim: Taberiu, Muhammed bin Xherir, Xhamiu-l-bejan fi te’vili el-Kur’an, ver. Ahmed Muhammed Shakir, (Bejrut: Muessesetu-rr-rrisale, 2000), 5/570; Ibn Kethir, Ismail bin Umer, Tefsiru el-Kur’ani el-adhim, ver. Muhammed Husejn Shemsuddin, (Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijje, 1419 h.), 1/538; Bejhakiu, Ebu Bekir Ahmed bin el Husejn, Kitab el-esma ve-s-sifat, verifikim dhe plotësim me shënime: Abdullah bin Muhammed Hashidi, (Xhidde: Mektebetu Sevadi, 1993), 1/160; Sa’di, AbduRrahman, Tejsiru-l-Kerimi-rr-Rrahman fi tefsiri kelami-l-Mennan, (Bejrut: Muessesetu-rr-rrisale, 2000), fq. 412; Uthejmin, Muhammed bin Salih, Tefsiru-l-fatihati ve-l-bekareti, (Saudi: Dar Ibn Xheuzi, 1423h.), 1/9.

[7] Kur’ani, Ibrahim: 34.

[8] Hadithin e transmeton Muslimi.

[9] Transmeton Ibn Maxheh ndërsa Albani e vlerëson për të saktë (hasen).

[10] Albani në Sahihu-l-mevarid, 2002, e konsideron të saktë (sahih).

UDHËZIME PËR PLANIN ADHURUES TË DHJETË DITËVE TË FUNDIT TË RAMAZANIT

UDHËZIME PËR PLANIN ADHURUES TË DHJETË DITËVE TË FUNDIT TË RAMAZANIT

 

Pas pak ditësh do të hyjmë në pjesën finale të Ramazanit, në dhjetë ditët e fundit, të cilat janë ditët më me vlerë. Ato janë pjesa e fundit e garës së Ramazanit në të cilën besimtari duhet të jep maksimumin. Në to është Nata e Kadrit, një mirësi ekskluzive e këtij ummeti, e cila është mëkat të lëshohet. Për këtë shkak, interesimi i Pejgamberit ﷺ për këto dhjetë ditë është shfaqur që në fillim, me rastin e urimit të tij për muajin e Ramazanit. Siç qëndron në hadith të saktë[1],  Pejgamberi ﷺ ka thënë: “Iu erdhi Ramazani, (i cili është) muaj i bekuar…Në të Zoti ka përzgjedhë një natë e cila është më të mirë se njëmijë muaj, ai që privohet prej mirësisë së saj, ai vërtetë është i privuar!” Pra, mos shfrytëzimi i kësaj mundësie të artë për të fituar këtë shpërblim të madh, është humbje e madhe. Ai që nuk fillon të lëvizë më shpejt në këto dhjetë ditë për të arritur tek finishi që është gëzim, ai është humbës. E për të mos lejuar humbjen dhe dështimin, na duhet që të vendosim plan të ri për shfrytëzimin e tyre. Duke qenë se mundësitë që na ofrojnë këto dhjetë ditë janë të shumta dhe të ndryshme, planin do tua lëmë ta përpiloni vetë si t’iu përshtatet ndërsa në vazhdim do t’iu ofrojmë -me lejen e Allahut- disa udhëzime dhe rekomandime që duhet të kihen parasysh gjatë përpilimit të këtij plani, në mënyrë që ai të jetë i suksesshëm.

Që të arrijmë mirësitë e këtyre dhjetë ditëve, që tani na duhet vendosmëri. Siç është përshkuar, Pejgamberi Muhammed ﷺ kishte një vendosmëri të rrallë për të përfituar nga këto dhjetë ditë. Aisheja r.a. rrëfen:

كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يجتهد في العشر الأواخر ما لا يجتهد في غيره

“I Dërguari i Allahut angazhohej në dhjetë ditët e fundit më shumë se në ditët e mëhershme.[2]

Kjo vendosmëri është e nevojshme sepse mirësia që po kërkojmë, Nata e Kadrit, është e fshehur, andaj duhet kërkuar atë që nga fillimi i këtyre dhjetë ditëve e deri në fund të Ramazanit. Pejgamberi Muhammed ﷺ ka thënë:

الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ

Kërkojeni Natën e Kadrit në dhjetë netët e fundit të Ramazanit…

Sikur edhe në punë tjera, edhe në adhurim, për të qenë më i suksesshëm, ai interesohej që pjesë e këtij plani të ishte edhe familja. Për këtë shkak angazhonte edhe familjen, respektivisht i zgjonte nga gjumi që të mos iu ikte koha duke fjetur. Ibni Rexheb Hanbeliu ka thënë: Kur vinte dhjetëshi i fundit, Pejgamberi ﷺ çdo anëtarë të familjes së tij që kishte mundësi për t’u falur nuk e linte pa e zgjuar prej gjumit. Për të shuar mundësitë e përfitimit sa më të madh, angazhimin preferohet shumë ta bëjmë bashkërisht, respektivisht të falemi bashkë në xhami sepse, siç ka thënë Pejgamberi Muhammed ﷺ: “Kush falet me Imamin derisa ta kryejë, i shkruhet sikur të jetë falur tërë natën.” Kjo na jep mundësinë që më pas, secili nga ne të gjejë kohë mjaftueshëm për ta adhuruar Allahun individualisht, respektivisht për të lexuar Kur’an, për të bërë dhikr, për tu lutur. Pejgamberi Muhammed ﷺ ka thënë: “Kush falet në Natën e Kadrit me besim dhe vetllogari, i falen mëkatet e mëparshme.[3]

Ajo që na duhet të kemi parasysh është se në këto dhjetë ditë nuk janë me vlerë vetëm netët, por edhe ditët. Andaj preferohet që të kalohen ditët në xhami. Ka qenë traditë e disa Sahabeve r.a. që të kalojnë kohën në xhami gjatë Ramazanit. Ku u pyetën për urtësinë e kësaj, thanë: Po duam ta ruajmë agjërimin tonë. Pra, të reduktojmë lëvizjet tona në mënyrë që të mos na ikën shpërblimi duke bredhur poshtë e përpjetë. Pejgamberi Muhammed ﷺ ka thënë: “Kush e fal sabahun me xhemat pastaj ulet dhe e përkujton Allahun derisa te lind dielli, pastaj ngritët dhe i fal dy rekate, ka shpërblimin sikur t’i ketë kryer një haxh dhe umre të plotë, të plotë, të plotë.” Mënyra më e mirë e fitimit të shpërblimit do të ishte sikur në këto dhjetë ditë të gjenim kohë për të qëndruar në i’tikaf, gjegjësisht në xhami, që t’i përkushtohemi vetëm ibadetit.

Në fund dua të kthehem në fillim prapë dhe të them se humbja e mirësive të këtyre dhjetë ditëve është humbja më e madhe që mund t’i ndodhë njeriut. Nata e Kadrit nuk është vetëm natë e shpërblimeve por edhe e caktimeve. Allahu thotë:

فيها يفرق كل أمر حكيم

Në atë (natë) zgjidhet çdo çështje në mënyrë të prerë.” [Duhan: 4]

Natën e Kadrit bëhen caktimi vjetor i atyre që do të lindin dhe do të vdesin. Paramendo sa humbje e madhe do të jetë për ne nëse na kalon ky Ramazan pa i shfrytëzuar këto mundësi ndërsa më nuk kemi jetë të presim Ramazana tjerë. Andaj, të nxitojmë që të mos na ikën shpërblimi i madh!

[1] Transmeton Nesaiu ndërsa Albani e ka cilësuar autentik.

[2] Transmeton Muslimi.

[3] Transmetojnë Buhariu dhe Muslimi.

DEVOTSHMËRIA SI QËLLIM KRYESOR I AGJËRIMIT

DEVOTSHMËRIA SI QËLLIM KRYESOR I AGJËRIMIT

Dr. Sedat ISLAMI

 

Me gjithë të mirat e shumta shëndetësore, edukative e shpirtërore që ka agjërimi, në Kur’an devotshmëria është nënvizuar si qëllim kryesor i tij. Allahu thotë:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

O ju që besuat, agjërimi u është bërë obligim sikurse që ishte obligim edhe i atyre që ishin para jush, kështu që të bëheni të devotshëm.” [Bekare: 183]

Kjo nënkupton se devotshmëria që ka këtë rëndësi duhet të ketë edhe kuptime të mëdha. Me lejen e Allahut do të mundohemi që para jush të sjellim disa nga imazhet e devotshmërisë sipas shpjegimeve që kanë bërë gjeneratat e para – selefi.

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË SHPIRTI I ADHURIMEVE

Nëse i referohemi agjërimit, vërejmë se ana formale e tij nënkupton veprime të caktuara dhe të kufizuara. Bëhet fjalë vetëm për tre gjëra: abstenimin nga ushqimi, pija dhe marrëdhëniet intime. Teknikisht, për të përmbushur obligimin, duhen plotësuar këto tre kushte. Por nëse ndalemi dhe e analizojmë thellësisht agjërimin, vërejmë se, pavarësisht përmbushjes së këtyre kushteve, nëse gjatë agjërimit mungon esenca, qëllimi, mesazhi, atëherë agjërimi refuzohet. Pejgamberi Muhammed ﷺ ka thënë: “Ai që agjëron por nuk iu është larguar shpifjes dhe veprimit sipas saj, ai është sikur të mos ketë agjëruar fare ngase Allahu nuk ka nevojë për braktisje të ushqimit dhe pijes prej nesh.” Buhariu.

Zhveshja e agjërimit nga ana thelbësore, nga mesazhet e tij, nga roli dhe funksioni i tij, bën që agjërimi të refuzohet. Këtë aspekt të brendshëm, esencial e thelbësor, Kur’ani e ka përmbledhur në devotshmëri. Pra, devotshmëria është kusht kryesor i pranimit të veprave. Për këtë shkak në Kur’an Zoti na mëson se veprat i pranohen vetëm të devotshmëve.

﴿ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّـهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ

“…Allahu pranon vetëm prej të sinqertëve.” [Maide: 27]

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË PËRCAKTUES I FATIT TË VEPRËS

Besimtari për të qenë në rrugën e drejtë patjetër duhet të bëjë përputhjen ndërmjet shpirtit dhe gjymtyrëve, ndryshe, rrezikon të klasifikohet si hipokrit dhe jo vetëm. I tilli del kundër udhëzimeve të Zotit për mënyrat se si afrohet tek Ai. Më qartë, në aspektin e jashtëm, njeriu mund të kryejë një vepër të mirë, por përderisa në esencë nuk ka qëllim të pastër, refuzohet. Esenca e veprës tregon të vërtetën e saj. Bishr bin Harithi ka thënë: “Kush kërkon pozitat (e dynjasë) nëpërmjet dijes (e cila duhet të bëhet vetëm për Allahun), ai është afruar tek Allahu me atë që Allahu e urren. Për pasojë, të tillin e urren toka dhe qielli.” Dijetarët thonë: “Fatzi dhe i dëshpëruar është ai që, përkundër mundësive për adhurim, nuk ka bërë asgjë. Ndërsa edhe më keq se ky është ai që ka bërë adhurime por me nijet të keq. I tilli është i privuar nga shpërblimi dhe sevapi.” Një njeri i urtë ka thënë: “Nuk ka humbje më të madhe për njeriun se sa ta duan njerëzit për Zotin për shkak të asaj që ai rrejshëm paraqet para tyre ndërsa ta urrejë Allahu për shkak të asaj që ai fsheh në zemër.” Për të mos ndodhur një gjë e tillë, duhet fillimisht të pastrojmë shpirtin që gjithçka të jetë për Allahun, e pastaj vetvetiu shtrihet ndikimi dhe pushteti tek gjymtyrët. Ibn Tejmije ka thënë: ‘Nëse ke rregulluar fshehtësitë (bindjet, zemrën), Allahu t’i rregullon të dukshmet (veprat).’ Nga këtu është thënë se zemra është komandanti ndërsa gjymtyrët janë ushtarët.

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË TREGUES I LIDHJES ME ZOTIN

Nëse ke dëshirë ta dish se je apo jo në rrugë të Zotit, të do dhe të shpërblen apo jo Zoti, atëherë shiko sa je i devotshëm. Devotshmëria është tregues i dashurisë sate ndaj Allahut por edhe i dashurisë së Tij ndaj teje. Nëse ne bëjmë vepra të mira (namaz, agjërim…) atëherë kjo është shenjë e devotshmërisë. Hasan Basriu ka thënë: “Nuk do të mund ta duash Allahun përderisa nuk e do bindjen dhe nënshtrimin ndaj Tij.” Mungesa e devotshmërisë tregon mungesën e dashurisë së Zotit ndaj robit, dhe jo vetëm. Një nga format me të cilat Zoti e ndëshkon robin është edhe zhveshja nga devotshmëria. Kanë thënë dijetarët: Ndëshkimi i Zotit për robin që lajthit nga rruga e drejtë mund të manifestohet në disa forma:

  • Dikë Allahu e ndëshkon rëndë që të ngel si mësim për të tjerët.
  • Dikujt, për shkak të lajthitjes, i dërgohet ndonjë sprovë nga e cila vuan për vite apo mbase edhe tërë jetën.
  • Tjetrit i dërgohet ndonjë problem që ia zbeh kënaqësinë e jetës, dhe
  • Të tjerë që, për shkak të mëkateve, privohen nga adhurimi dhe largohen prej tij. Ky dënim është dënimi më i rëndë që mund t’i ndodhë një besimtari.

Ibn Mubareku ka thënë: Vuhejbi ishte pyetur: A e shijon adhurimin ai që bën mëkat? Jo vetëm ai që bën mëkat por as ai që ka menduar të bëjë mëkat –u përgjigj.

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË ARRATISJE TEK ALLAHU

Devotshmëria nënkupton një frikë e cila shkakton ikjen por jo prej Zotit por tek Zoti. Ka thënë Kasim Hakimi: “Nëse dikush ka frikë diçka, ikën prej saj. Ndërsa nëse dikush ka frikë Allahun, ai ikën tek Allahu.” Devotshmëria është lidhje me Allahun, është preokupim me adhurimet, është gjendje gatishmërie për tu takuar me Allahun. Kjo nuk është frikë që trishton as ndjenjë që shkakton depresion e paralizim nga puna. Përkundrazi. Është forcë që shtyn drejt përsosjes së veprave. Bekr bin Abdullah Muzeniu ka thënë: ‘Nëse ke dëshirë që të të bëjë dobi namazi, me rastin e faljes thuaj: Ndoshta është hera e fundit që falem!‘ Pra, duke përkujtuar fundin e jetës që mund të ndodhë në çdo moment, e me të cilin nënkuptohet kalim tek Allahu për tu shpërblyer për vepra, ne i bëjmë veprat në formë të përkryer.

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË DIJE

Devotshmëria është emocion i koordinuar nga dija. Nuk është frikë që tmerron. Fudajl bin Ijjadi ka thënë: “Njeriu ia ka frikën Allahut aq sa e njeh Atë!” Pra, sa më shumë që ta njohësh Allahun, aq më shumë ia ke frikën Atij. Një njeri i urtë ka thënë: “Ke frikë Allahun sipas mundësisë që Ai ka ndaj teje dhe turpërohu prej Tij sipas afërsisë së Tij ndaj teje.” Bilal bin Seidi ka thënë: “Mos shiko sa është i vogël mëkati por shikoje se kujt po i bën mëkat?

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË MËLMESA E DUHUR E ADHURIMIT

Nëse një gjelle i vëmë sheqer ose një ëmbëlsirë kripë, ato do të ngelin formalisht gjellë dhe ëmbëlsirë por në esencë pa shijen përkatëse. Kështu qëndron puna me adhurimet kur zhveshën nga devotshmëria: formalisht adhurime, brenda të zbrazëta. Për këtë shkak, risitë janë parë si sëmundje të cilat adhurimeve i shkaktojnë rënien e devotshmërisë. Imam Euzaiu ka thënë: “Nuk ndodhë një njeri ta shpik një risi në fe e të mos privohet nga devotshmëria (ver’i).

Nëse kjo i ndodhë një risimtari, një besimtari të sinqertë e të devotshëm i mundësohet që nga adhurimi i vet të përjetojë kënaqësi tre herë. Abdullah bin Vehbi ka thënë: “Çdo gjë e shijshme të dhuron vetëm një kënaqësi, me përjashtim të namazit, i cili ka tre kënaqësi: një gjatë kryerjes së tij, tjetrin kur ta kujtosh adhurimin dhe të tretin kur të shpërblehesh për të.”

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË MBUROJË

Ajeti i agjërimit që cituam fillon me thirrje “O ju besimtarë…”, vazhdon me përshkrim të detyrës “…iu është obliguar agjërimi…”, mbaron me përshkrimin e efektit të këtij obligimi “…që të jeni të devotshëm.” Nëse lexojmë më thellësisht këtë ajet, ne mund t’i deshifrojmë tablonë e jetës dhe rregullat e saja. Jeta është arenë. Mëkatet janë ato që na sulmojnë gjithandej. Për tu mbrojtur na duhet një mburojë. Veprat e mira, me theks të veçantë agjërimi, na dhurojnë mburojën kundër mëkateve, të cilën e quajmë devotshmëri. Për këtë shkak, Pejgamberi Muhammed ﷺ agjërimin e ka quajtur mburojë: “Agjërimi është mburojë…” Dhikrin, që e kryejmë më shpesh gjatë Ramazanit, e ka quajtur kala në të cilën strehohet ushtari që të mos mbytet nga armiku.

 

DEVOTSHMËRIA FORMËSON PERSONALITETIN

Devotshmëria nuk nënkupton vetëm ikjen nga gjërat e ndaluara. Ndonjëherë edhe disa gjëra të lejuara mund të na dëmtojnë. P.sh. protokolli i veshjes parasheh që një zyrtar të mos vesh vetëm se rroba të caktuara, ani pse në raste tjera edhe rrobat tjera mund t’i përdorë. Për besimtarin ka një protokoll që duhet ndjekur strikt, veçmas nëse është njeri që pasohet. Sufjan bin Ujejne ka thënë: “Besimtari nuk mund ta arrijë besimin e vërtetë përderisa ndërmjet tij dhe harameve të mos vë një mur ndarës prej hallalli…” Omeri r.a. ka thënë: “I braktisnim 9/10 e hallallit nga frika e rënies në haram.” Ebu Derda r.a. ka thënë: “Devotshmëria plotësohet kur ruhesh nga ajo që sipërfaqësisht duket hallall nga frika që të mos biesh në haram.” Musa bin A’jen rrëfen: Më ka thënë Euzaiu: “O babai i Seidit, më parë, kur nuk njiheshim e nuk pasoheshim, bënim shaka e qeshnim. Tani që (jemi bërë dijetarë) e pasohemi, konsideroj se nuk na takon më shumë se të buzëqeshim (pra duhet të përmbahemi më shumë).” Ibn Kajjimi ka thënë: “Devotshmëria është tre shkallë: mbrojtja e zemrës nga mëkatet dhe ndalesat, pastaj mbrojtja e saj nga të papëlqyerat dhe shkalla e tretë mbrojtja nga gjërat e panevojshme dhe të padobishme.

Ibn El Xheuzi shpalos edhe një detaj tjetër të kësaj dukurie. Thotë: “Paramendo, nëse zemra errësohet vetëm pse zhytet në mubah (gjëra të lejuara), si do të jetë gjendja e saj nëse zhytet në harame?” Pra, lëshimi në gjëra të lejuara ta errëson zemrën dhe kështu dalëngadalë të zhvendos nga hallalli në haram.

 

DEVOTSHMËRIA ËSHTË ZGJEDHJA E SË DUHUR

Devotshmëria nënkupton të jesh në vijë me udhëzimin hyjnor. Kjo nënkupton që për çdo rast dhe gjendje, duhet të zgjedhësh të duhurën. Më konkretisht, njëri nga të parët ka thënë: “Jeta e njeriut sillet ndërmjet katër gjendjeve: adhurimit, të cilit nuk duhet t’i ndahet, mëkatit, të cilin duhet braktisur menjëherë dhe duhet kërkuar falje, mirësisë, për të cilën duhet falënderuar, dhe sprovës, ndaj të cilës duhet duruar.”