Këshilla nga Sufjan Theuriu

Këshilla nga Sufjan Theuriu

 

1.        Mësojeni diturinë, pastaj memorizojeni atë, pastaj punoni sipas saj dhe në fund: përhapeni atë!
2.        Në të kaluarën pasuria urrehej ndërsa sot është bërë mburojë e besimtarit.
3.        Ke kujdes zemërimin e Zotit në tre gjëra:

  1. Të mos kryesh atë që ta ka urdhëruar
  2. Të mos ndahesh i pajtuar me atë që ka caktuar për ty, dhe
  3.         Të kërkosh diç nga dynjaja dhe të mos e fitosh e pastaj të hidhërohesh me Zotin tënd. 
4.        Ndreqe brendësinë tënde, Allahu ta ndreq anën tënde të dukshme. Përmirësoji raportet me Allahun, Allahu t’i përmirëson raportet me njerëzit. Puno për ahiret, e për dynja mos ke dert, Allahu të mjafton. Shite dynjanë për ahiretin, që t’i fitosh të dyja, e mos e shit ahiretin për dynjanë, që t’i humbasësh të dyja.
5.        Nëse han pak, nata është e jotja (për adhurim sepse ushqimi i tepërt sjell gjumin). Nëse agjëron, dyert e mëkateve të mbyllen dhe të hapen dyert e adhurimit. Nëse flet pak, të zbutet zemra. Nëse heshtë, përvetëson devotshmërinë.
6.        Nëse të vjen vëllai për vizitë, mos i thuaj: do të hash apo të të përgatisim pak ushqim, por përgatitja dhe shtroja. Nëse ka uri, han, ndryshe çoje sofrën!
7.        Nëse dikujt i shkon mendja të fabrikojë hadithe, do ta zbulojë Allahu qoftë edhe brenda shtëpisë së vet.
8.        Djalli më shumë e do risinë se sa mëkatin, sepse njeriu pendohet nga mëkati ndërsa nga risia – bidati nuk pendohet.

[Bidatet bëhen zakonisht me pretekst adhurimi. Pra, ata që i bëjnë bidatet, konsiderojnë se janë duke bërë mirë, andaj edhe nuk i ndahen atyre.]

9.        Senedi është arma e besimtarit, e nëse nuk ka armë, me çfarë do të luftojë?
10.    Melekët janë rojet e qiellit ndërsa hadithologët rojet e tokës.
11.    Pasuria është sëmundje e këtij ummeti ndërsa dijetari është mjeku i tij. Nëse mjeku e sëmurë veten, atëherë kur do të shërohen njerëzit?
12.    Në të kaluarën takimi i njerëzve ndërmjet vete ishte i dobishëm ndërsa sot duhet t’i braktisësh që të shpëtosh.

[Muhabete e njerëzve sot janë kryesisht në gjëra të pavlera: përgojim, shpifje, bartje fjalësh, muhabete dynjaje, kështu që po qëndrove shumë me të këtillë, të sëmuret zemra.]

13.    Do të vazhdojmë të mësojmë derisa të ketë dijetarë të na mësojnë.
14.    Qytetari më i keq është ai që kërkon dynjanë me punë të ahiretit.
15.    Nuk ka ndodhë që dikush ta vë dorën në pjatën e dikujt e të mos nënçmohet.

[Po u korruptove, fundin e ke të keq.]

16.    Asketizmi nuk manifestohet duke ngrënë ushqime të thjeshta dhe duke veshur rroba zhguni; asketizëm është të mos lidhësh për dynjaje dhe të jesh në gjendje gatishmërie për vdekjen.
17.    Gradat e dijes: e para: heshtje; e dyta: dëgjim dhe memorizim; e treta: veprim sipas dijes; e katërta: përhapje e saj.
18.    Kënaqësia e njerëzve është qëllim që nuk arrihet, sikur që kërkimi i dynjasë është qëllimi që nuk arrihet.
19.    Ranë shiitët e na lanë pa folur për virtytet e Aliut r.a.
20.    Nëse e shoh një gjë që konsideroj se duhet ta urdhëroj ose të ndaloj prej sa dhe nuk e bëj, (nga keqardhja) urinoj gjak.
21.    Njeriut që bën bidate, i përmendën vetëm bidatet, jo më shumë. Nuk përgojohet.
22.    Nderoni njerëzit sipas devotshmërisë së tyre. Ndaj besimtarëve shfaquni modestë ndërsa ndaj mëkatarëve krenarë.

 

 

 

 

 

Advertisements

KËSHILLA NGA IMAM EUZAIU (88-157)

KËSHILLA NGA IMAM EUZAIU (88-157)

 

1.       Besimtari flet pak e punon shumë. Hipokriti flet shumë e punon pak.
2.       Musa bin A’jen rrëfen: Më ka thënë Euzaiu: O babai i Seidit, më parë, kur nuk njiheshim e nuk pasoheshim, bënim shaka e qeshnim. Tani që (jemi bërë dijetarë) e pasohemi, konsideroj se nuk na takon më shumë se të buzëqeshim (pra duhet të përmbahemi më shumë).
3.       Kush e kujton shpesh vdekjen, i mjafton edhe puna e paktë. Kush e di se fjalët i llogariten si vepra, do t’i pakësoj ato.
4.       Nëse Allahu nuk ia do të mirën një populli, ua hap derën e polemikës, ndërsa nëse ia do të mirën, ia hap derën e punës.
5.       Ai që merr pason gabimet e dijetarëve, do të del nga Islami.

[Ai që ndjek dhe gjurmon për gabime të dijetarëve, për t’i nënçmuar e përbuzur, do të akumulojë të këqija të shumta, të cilat mbase edhe e shkatërrojnë.]

6.       Nuk ndodhë një njeri ta shpik një risi në fe e të mos privohet nga devotshmëria (ver’i).

HUTBEJA E XHUMASË KURS ZHVILLIMI DHE AVANCIMI

Ahmed Bessam Sai
Në një prej xhamive të Oksfordit një ditë xhumaje u krijua një potere. Xhemati, që nuk pajtuan me Imamin i cili kishte mbajtur hutben vetëm në anglisht pa mos thënë as edhe një fjalë të vetme në arabisht, protestuan duke thënë se veprimi i këtillë i Imamit është i gabuar dhe se namazi i xhumasë nuk pranohet  përderisa hutbeja të mos jetë në arabisht.

Jo rrallë na ndodhë neve këtu, në Britani, që para ngjarjeve si kjo dhe tjera të ngjashme të ngelim të shtangur e të mahnitur, natyrisht me admirim dhe respekt për vëllezërit tanë joarabë, të cilët, ndryshe nga ne, arabfolësit, ruajnë me xhelozi dashurinë, shenjtërinë dhe respektin për gjuhën arabe. Sigurisht, kjo do të duhej të na bënte të skuqeshim nga turpi, të ktheheshim në rrugën e drejtë, të dilnim nga ky mjerim kulturor i cili ka ngulfatur dashurinë dhe respektin tonë për gjuhën arabe si dhe të na ndihmonte ta zbulojmë arabishten, të zbulojmë vlerat e saja, pozitën dhe shenjtërinë e saj.

Me të vërtetë, ky respekt i tyre për arabishten meriton çdo konsideratë dhe mirënjohje, dhe, siç e thashë, për ne çdo qortim e vërejtje, megjithatë, të shikojmë edhe anën tjetër të medaljes. Në kohën kur ne shohim këtë insistim të këtyre vëllezërve tanë që hutbeja të jetë vetëm në arabisht, qoftë edhe nëse nuk e kuptojnë fare, para nesh shfaqet një çështje tjetër shumë zhgënjyese, një problematikë, e cila portretizon qartë kuptimin e mangët dhe të shtrembëruar të rolit themelor dhe esencial për të cilin është ligjësuar hutbeja e xhumasë. Kjo shfaq po kështu edhe ndarjen e rrezikshme ndërmjet fesë dhe jetës që sot po ndodhë tek myslimanët: mbaje hutben në gjuhën e Kur’anit ose Pejgamberit tënd, e pastaj thuaj çfarë të duash; fale namazin pesë herë në ditë, e pastaj nuk prish punë nëse vjedh, tradhton, gënjen apo bën kurvëri; mos e ha mishin e derrit por atë hallall, e kur ta kesh bërë këtë, nuk ka dert nëse bën mëkate…

Kështu, Islami shfaqet me imazh të shtrembëruar dhe jo origjinal para perëndimorëve, sepse myslimanët e kanë keqkuptuar atë dhe se, në vend që të merren me bazat dhe themelet, ata janë marrë me çështje dytësore. Sa e keqja e belaja e kanë goditur Islamin shkaku i injorancës së bijve të tij!

Këta vëllezërit tonë po duan që hutbeja të jetë në arabisht, jo në gjuhën e tyre apo ndonjë gjuhë të cilën e kuptojnë. Rëndom, kjo hutbe përmban disa ajete dhe hadithe dhe rrallë herë thënie të dijetarëve, të cilat Imami i reciton çdo xhuma, e pastaj mbaron, duke bërë që njerëzit të dalin siç hynë: asgjë të re, nuk kuptuan gjë, nuk morën asnjë këshillë, asnjë dobi, asnjë përkujtim, nuk mësuan asnjë normë, nuk u trajtua asnjë problem aktual…Kështu vritet xhumaja, kështu privohet nga jeta, kështu zhvishet nga shpirti dhe ngel vetëm si një konstrukt linguistik.

Këtë predikim të rëndësishëm javor po e zhveshim nga përmbajtja e tij dhe po e shndërrojmë thjesht në një ritual mekanik dhe verbal, mu ashtu siç shumë nga myslimanët –për fat të keq- i zhveshin adhurimet e tyre nga përmbajtja praktike kur bëjnë ndarjen ndërmjet tyre dhe jetës. Ata falen dhe vjedhin, agjërojnë dhe gënjejnë, kryejnë haxhillëkun dhe mashtrojnë, përgojojnë, shkelin nderin dhe kryejnë mëkatet dhe gjynahet që e kanë bërë shprehi t’i kryejnë, për të na bindur fuqishëm për këtë defekt që ekziston në jetën e tyre, ndarjen e fesë nga jeta. Të rastis, mbase jo rrallë, të kesh punë me të këtillë që, megjithëse janë analfabetë, të japin ligjëratë se si duhet kushtuar kujdes të veçantë rregullave të mishit hallall pavarësisht se ti mund të kesh mendim tjetër, bile më të qëlluar për kushtet e mishit hallall. Të këtillët të shfaqen kështu të përkushtuar për rregullat e mishit hallall (lexo: një aspekt të fesë. S.I.) ndërsa në anën tjetër nuk e kanë fare dert pse gënjejnë, mashtrojnë, vjedhin, dëmtojnë të tjerët, i shmangen ligjit, e ndoshta edhe janë konsumues të rregullt të lëndëve narkotike. E për çudi, pas tërë kësaj, ata ngulin këmbë se janë myslimanët e vërtetë (sepse nuk hanë mish derri) për të mos thënë se neve tjerëve, që nuk përvetësojmë rregullat e tyre për mishin hallall, të qëlluara apo gabuara qofshin, gati sa nuk na përjashtojnë nga feja.

Kjo është mendësia e një shtrese të gjerë të myslimanëve: falu e pastaj bë çfarë të duash; thuaj çfarë të duash në hutben tënde, me rëndësi të jetë në arabisht; trajtoji si të duash njerëzit dhe mbi çfarëdo baze të kesh dëshirë, me rëndësi të hash mish hallall dhe atë sipas botëkuptimit lokal dhe shumë të ngushtë e të kufizuar të mishit hallall.

Kjo nëse flet për diç, flet për mungesën e njohurive të shumicë së besimtarëve për rolin themelor të hutbes së xhumasë në jetën shoqërore dhe në zhvillimin dhe avancimin e saj. Për ta xhumaja është thjesht një ritual i obliguar që duhet kryer patjetër. Është si të thuash që një barrë që duhet hequr qafe. Për këtë, i sheh tek e falin xhumanë në kohën e vet, heshtin kur Imami mban hutben, rreshtohen pas tij në namaz, falen dhe në fund: esselamualejkum ve rahmetullah –esselamualejkum ve rahmetullah![1]

Duke qenë para një gjendje të këtillë, na duhet ta parashtrojmë pyetjet në vijim:

–         A thua vallë, heshtja në kohën kur Imami mban hutben është bërë vetëm për ta nderuar dhe respektuar Imamin apo edhe më shumë?

–         A është hutbeja e xhumasë thjesht një ritual fetar dhe një ushtrim fizik përmbajtja e të cilave nuk ka asnjë rëndësi dhe as që ka kjo përmbajtje ndonjë kuptim?

Namazi është adhurim ndërsa hutbeja është strategji veprimi. Hutbeja është pjesë përbërëse e strukturës së namazit që nuk pranon ndarje prej tij. Në disa hadithe qëndron se humbja e hutbes është sikur të humbet xhumaja. Imam Ahmedi ka regjistruar në Musnedin e tij hadithin e Ebu Hurejres r.a. në të cilin qëndron se Pejgamberi ﷺ ka thënë: «Ditën e xhuma engjëjt qëndrojnë tek dyert e xhamive dhe shënojnë ardhjen e njerëzve sipas pozitës (kohës) së tyre: filani ka ardhur nga kjo kohë, filani nga kjo kohë, filani ka ardhur në kohën kur Imami mbante hutben, e filani e zuri namazin por jo edhe xhumanë (sepse kështu konsiderohet) nëse nuk e zë hutben.»

E Imamit, nisur nga kjo, për të përçuar mesazhin suksesshëm tek besimtarët, i duhet që përmbajtjen e hutbes, si në nivel akademik, si në tematikë, t’ia përshtat të pranishmëve. Një ligjëratë që e mban para një grupi punëtorësh nuk duhet të jetë ajo që e mban para një grupi intelektualësh. Një ligjëratë që ua mban nxënësve në shkolla fillore nuk duhet të jetë ajo që ua mban studentëve. Një ligjëratë që ua mban myslimanëve që sapo kanë pranuar Islamin nuk duhet të jetë ajo që ua mban atyre që kanë lindur e janë plakur në Islam.

Nuk ka qenë praktikë e Pejgamberit Muhammed ﷺ që në hutbe të lexojë ajete vend e pa vend, siç veprojnë një pjesë e madhe e imamëve sot. Këta të fundit i përsërisin ajetet dhe hadithet sikur të ishin papagaj ndërsa fare nuk marrin mundimin t’i lidhin ato me aktualitetin tonë në kohë dhe vend. Konsideroj se ne jemi duke i bërë padrejtësi ajeteve kur’anore kur thjesht i lexojmë në hutbe pa shikuar se lidhen tematikisht me ngjarjet apo jo. Kjo metodë e gabuar ka efektet e veta negative. Dashuria e njerëzve për këto ajete do të kthehet në irritim ndaj tyre apo edhe ndaj Kuranit në tërësi.

Pyetjet që më mundojnë:

–         Kur do t’i japim përparësi përmbajtje së hutbes ndaj gjuhës së saj?

–         Kur do të ndalemi së trajtuari mishin hallall si kriter të vlerësimit të mësimeve themelore të Islamit dhe moralit të përjetshëm të tij?

–         Kur do të arrijmë që jeta jonë të jetë mishërim, praktikë dhe vërtetim i adhurimit dhe ritualeve tona fetare?

Nëse Allahu në krye të çdo njëqind vjeçari (shekulli) dërgon një reformator që tua përtërijë myslimanëve fenë, siç na ka mësuar Pejgamberi Muhammed ﷺ, atëherë roli i hatibit (ligjëruesit) të xhumasë është që në krye të çdo jave besimtarëve tua përtërijë normat e fesë për të gjitha problemet dhe ngjarjet me të cilat ballafaqohen përgjatë një jave, në mënyrë që ecin në hap me kohën, ta ruajnë lidhjen me të dhe të kontribuojnë në zhvillimin dhe avancimin e saj.

Nëse çdo institucion parasheh në mënyrë obliguese program trajnues dhe avancues për punëtorët e vet, atëherë hutbeja e xhumasë për jetën e besimtaret është program i obliguar trajnimi, këshillimi dhe avancimi. Ajo është lidhja javore zyrtare, shkencore, praktike, intelektuale, trajnuese dhe edukative ndërmjet fesë dhe jetës.

[1] Pra, mbaron obligimi dhe ata tanimë janë të lirë të bëjnë çfarë të duan. Autori me këtë aludon në zakonin e keq të tyre të ndarjes së fesë nga jeta. S.I.

SISTEMI EKONOMIK NË ISLAM

SISTEMI EKONOMIK NË ISLAM

Dr. Abdul Nasir bin Haji Abdul Rani

 

  1. SISTEMI EKONOMIK ISLAM DHE BAZA E TIJ IDEORE

Mundi i derdhur nga çdo njeri për t’i realizuar kushtet e jetesës, qoftë ushqim, pije, veshje, banim, apo çdo gjë tjetër, të domosdoshme për jetese, është tërësia, e cila quhet aktivitet ekonomik. Sistemi islam nuk njeh lirinë absolute në asnjë veprim, dhe rrjedhimisht as në atë ekonomik. Së këndejmi, janë paraparë rregulla, parime dhe norma legjislative, të cilat koordinojnë këtë aktivitet ne përputhshmëri me fenë islame dhe me shoqërinë, si dhe në konsensus të plotë me dobinë apo interesin, të cilin e realizon si për shoqëri po ashtu edhe për individ. Këto rregulla, dispozita dhe parime, te cilat organizojnë aktivitetin ekonomik te individit ne shoqëri, janë pikërisht ato, prej te cilave formohet sistemi ekonomik islam.

Sistemi ekonomik islam (SEI) për baze ideore ka akiden (kredon) islame, e cila ruan natyrshmërinë e njeriut dhe botëkuptimet e ndershme të moralit si dhe vërteton nevojën e patjetërsueshme për mbulimin e kërkesave të domosdoshme të individit për jetë.

Prej botëkuptimeve te kredos islame, të cilat kanë lidhshmëri me sistemin ekonomik islam janë:

  • Tërë pasuria është e vetëm Allahut. Legjislacioni islam ka vërtetuar se pronar i vërtetë i këtij kozmosi është Allahu, dhe mu për këtë, sistemi ekonomik islam, pasurinë e njeriut e konsideron si përgjegjësi apo përkujdesje (hilafet) e dhënë nga Allahu, dhe e cila përgjegjësi (hilafet) është e lidhur ngushtë me urdhëresat dhe ndalesat e Allahut. Kur’ani tërhoqi vëmendjen për këtë realitet e thotë: “Dhe jepuni nga pasuria që ua ka dhënë Allahu juve.” (Nur, 33) Po ashtu ka thënë: “Vetëm i Allahut është sundimi ndaj qiejve e tokës dhe çka ka në to. Ai është i plotfuqishëm për çdo send.” (Maide, 120) Në një vend tjetër ka thënë: “Ata, të cilët bëjnë koprraci me atë që nga të mirat e veta u dha Allahu, të mos mendojnë kurrsesi se ajo është në dobi të tyre. Jo, ajo është në dëm të tyre. Ajo e mirë me çka bënë koprraci, në ditën e kijametit do t’u mbështillet në qafën e tyre. Allahut i mbesin trashëgim qiejt dhe toka, Allahu është i njohur mirë më atë që veproni.” (Ali Imran, 180)
  • Pronësia formale i takon njeriut. Nëse tërë pasuria i takon Allahut, atëherë njeriu konsiderohet si kujdestar i saj në tokë, për të mirën e shoqërisë. Kur’ani e ka vërtetuar këtë kujdestari hyjnore dhënë njeriut e ka thënë: “Besoni Allahut dhe të dërguarit të Tij dhe jepni nga ajo që Ai u bëri trashëgues në të, se ata që besuan prej jush dhanë për hir të Zotit, ata kanë shpërblim të madh.” (Hadid, 7)
  • Allahu nënshtroi të gjitha krijesat në shërbim të njeriut. Islami lejoi që njeriu të ketë pronësinë formale, në mënyrë që të përfitojë dhe të ndërtohet bota nëpërmjet këtij sistemi, duke ua mundësuar edhe të tjerëve që të bashkëpunojnë me të, por assesi të mos dëmtojë të tjerët apo të ndjek metodat të paligjshme për përfitimin e saj. Pra, pronësia në Islam është e kushtëzuar dhe e lidhur ngushtë me urdhrat e Allahut, si p.sh urdhri për dhënien e zekatit të pasurisë. Thotë Allahu: “O ju që besuat, jepni nga më e mira e asaj që e fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës, e mos nxitoni ta jepni atë më të pavlefshmen nga ajo, e që ju nuk do ta pranonit për vete vetëm symbyllas. E, dijeni se Allahu s’ka nevojë për ju, është i madhëruar.” (Bekare, 267) Kjo pronësi po ashtu është e lidhur ngushtë edhe me ndalesat, si ndalimi për luajtjen e kumarit, siç qëndron në Kur’an: “O ju që besuat, s’ka dyshim se vera, bixhozi, idhujt dhe hedhja e shigjetës (për fall) janë vepra të ndyta nga shejtani. Pra, largohuni prej tyre që të jeni të shpëtuar.” (Maide, 90)
  • Pasuria është mjet dhe nuk është qëllim. Pasuria në Islam është mjet, për përfitim dhe ndërtim të tokës, ngase ajo është e destinuar nga Allahu për këtë qëllim, por nuk është qellim i jetës dhe kurrsesi nuk bën ta pengojë njeriun nga adhurimi për Zotin ose nga kryerja e ndonjë riti fetar, ngase jeta ka vlera me te mëdha sesa pasuria. Madje, në Islam njeriu han për të jetuar e nuk jeton për te ngrënë.

 

  1. VEÇORITË E SISTEMIT EKONOMIK ISLAM

2.1. Veçoritë e përgjithshme:

  • Ruajtja e natyrshmërisë se njeriut. SEI ruan edhe aspektin natyror te njeriut. Prej këtij aspekti është se ai pranon te drejtën e njeriut për pronësi dhe dëshirën e tij për pasuri, siç thotë Allahu: “Dhe ai është që shumë e do pasurinë.” (Adijat, 8), dhe: “Dhe pasurinë e doni së tepërmi.” (Fexhr, 20) Islami po ashtu pranon edhe sistemin e trashëgimisë, ngase njeriu është i lindur qe t’i doje fëmijët e tij dhe ka frike për ta nëse do t’i linte pa pasuri. Mu për këtë, Islami e ligjësoi trashëgiminë. Islami po ashtu ia lejon njeriut qe te dëfrehet me frytet e mundit te tij, brenda kornizave te lejuara.
  • Ruajtja e domethënieve te moralit. SEI kujdes te veçante i kushton edhe botëkuptimeve morale, ngase shoqëria islame është e themeluar pikërisht mbi bazat e moralit, si: dashuria e ndërsjellë dhe bashkëpunimi. Thotë Allahu: “Ndihmohuni mes vete me të mira dhe në të mbara, e mosni në mëkate e armiqësi. Kini dro dënimit të Allahut, se me të vërtetë Allahu është ndëshkues i fortë.” (Maide, 2)
  • Miratimi i kërkesave individuale. Njeriu ka nevoja materiale, pa te cilat nuk mund ta zhvilloje normalisht jetën, si: nevoja për ushqim, pije, banim, veshje, etj. SEI ka vërtetuar domosdoshmërinë e përmbushjes se këtyre kërkesave për çdo njeri. Për realizimin e tyre caktoi mjete te ndryshme, qe nëse nuk bën pune njëra, atëherë i qasemi tjetrës. Prej tyre:
  • Islami stimulon për pune.
  • Qeverise i mbetet barre krijimi i kushteve për pune, madje nga arka shtetërore duhen ndihmuar ata qe dëshirojnë te punojnë por qëndrojnë dobët financiarisht.
  • Nëse njeriu nuk mund t’i përmbushë nevojat e tij, për shkak te ndonjë sëmundje ose pleqërisë se thelle, atëherë anëtarët tjerë te familjes duhet ta bartin këtë përgjegjësi.
  • Nëse i vjetri nuk gjen ndokënd qe shpenzon për te, atëherë duhet ndihmuar nga te ardhurat e zekatit.
  • Nëse nuk mjafton zekati, atëherë kërkesat e tij përmbushen nga burimet tjera te arkës shtetërore.
  • Nëse as arka e shtetit nuk posedon sasi te mjaftueshme, atëherë udhëheqësit i mbetet qe te caktoje masa (tatime) shtese ndaj te pasurve ne mënyrë qe te përmbushen kërkesat e nevojtareve.

2.2. Veçoritë e veçanta

  • Është sistem i përkryer dhe i pavarur nga te tjerët.
  • Bën përputhjen ne mes interesave individuale dhe atyre te përgjithshme.
  • Realizon dobitë materiale dhe ato shpirtërore paralelisht.

 

  1. PARIMET E PËRGJITHSHME NË SEI

SEI posedon një tërësi parimesh të përgjithshme, te cilat për baze kane kredon islame, natyrshmërinë e njeriut dhe dobinë apo interesin e përgjithshëm. Këto parime te përgjithshme mund t’i ndajmë në disa grupe kryesore, si:

3.1. Parimi mbi të drejtën e punës

Islami nxit për punë. Në Kur’an qëndron: “E kur të kryhet namazi, atëherë shpërndahuni në tokë dhe kërkoni begatitë e Allahut, por edhe përmendeni shpeshherë Allahun, ashtu që të gjeni shpëtim.” (Xhumuah, 10) Ndërsa Pejgamberi  ﷺ ka thënë: “Askush nuk ka ngrënë ushqim më të mirë se atë që e ka fituar dora e vet.” Puna në islam përfshin dy domethënie:

1) Domethënien e gjerë të punës

Kjo përfshin te gjitha gjerat e dobishme, qe i bën njeriu. Këtu hyjnë edhe adhurimet. Thotë Allahu: “Dhe thuaj: “Veproni, Allahu do ta shohë veprën tuaj, edhe i dërguari i Tij e besimtarët.” (Teube, 105) Po ashtu thotë: “E kush punoi ndonjë të mirë, që peshon sa grimca, atë do ta gjejë. 8. Dhe kush punoi ndonjë të keqe, që peshon sa grimca, atë do ta gjejë.” (Zelzele, 7-8) Çdo punë që bën njeriu, qoftë namaz, urdhërim për të mirë dhe ndalim nga e keqja, dhe të gjitha punët dhe aktivitet tjera për përfitime materiale, hyjnë në kuadër të kësaj domethënieje.

2) Domethënia e ngushtë e punës

Me këtë synohet vetëm aspekti ekonomik. Sheuki Dunja këtë e kishte definuar kështu: “Puna është derdhja e mundit dhe energjisë me qellim përfitimi, ne kuadër te rregullave legjislative.” Bazuar ne këtë definicion, puna ne islam duhet t‘i përmbajë këta faktorë:

  • Faktorin dobiprurës, si tregtia, mbjellja, zejtaria, etj, të cilat ushtrohen me qellim te përfitimit te pasurisë ne mënyrë te lejuar. Vlen te theksohet se ne islam vlera e njeriut nuk ulet nga asnjë pune, derisa ajo është e lejuar, ngase vlera e njeriut është ne baze te besimit dhe devotshmërisë se tij.
  • Faktori legjislativ. D.t.th.: ligjësimi i fushave dhe mjeteve pe përfitimin e pasurisë, ngase nëse njëra prej tyre nuk është lejuar fetarisht, atëherë fitimi konsideruar ilegal. P.sh.: puna e këngëtarit nuk është e lejuar dhe fitimi nga muzika është ilegal.

Punëtori, krahas përfitimit material, duhet ta kërkojë edhe shpërblimin në botën tjetër.

Prej mjeteve për stimulimin e punës është nxitja për të ndihmuar të varfrit, pastaj caktimi i një shpërblimi te madh për zekat, pra puna konsiderohet si një prej kushteve për arritjen e kënaqësisë së Allahut.

Sa i përket punës, ajo i lihet në dispozicion të lirë njeriut dhe mundësive të tij. Njeriu mund te ushtroje çdo detyre apo aktivitet ekonomik, pa detyrim apo dhune, me kusht qe kjo pune te mos sjelle dëme as për te dhe as për shoqërinë.

3.2. E drejta individuale për pronësi

Edhe pse Allahu është Pronari i vërtetë i pasurisë, megjithatë, pasurinë formalisht ua ka përshkruar edhe robërve te Tij, si nder për ta dhe begati e Tij ndaj tyre. Allahu ua dha këtë epitet për arsye se njerëzit janë mekembesit e Tij ne toke, dhe mu për këtë tha: “(Përkujto Muhammed) Kur Zoti yt u tha engjëjve: “Unë po krijoj (po përcaktoj) në tokë një zëvendës!” Ata thanë: “A do të vëshë në te atë që bënë çrregullime dhe që derdh gjaqet, e ne të madhërojmë Ty me lavdërimin Tënd dhe plotësisht të adhurojmë!” Ai tha: “Unë di atë që ju nuk e dini!” (Bekare, 30)

Sipas ajetit, Islami ia lejoi njeriut te drejtën e pronësisë individuale. Ngjashëm me këtë thotë Allahu: “Bonjakëve (jetimëve) jepuani pasurinë e tyre (kur të rriten).” (Nisa, 2) Po ashtu ka thënë: “Ata që e hanë pa të drejtë pasurinë e jetimëve, në të vërtetë ata hanë atë që mbush barkun e tyre zjarr dhe do të futen në zjarrin e xhehenemit.” (Nisa, 10)

Islami përcaktoi qe e drejta individuale për pronësi te jete e shenjte. Thotë Pejgamberi ﷺ: “Vërtet, gjaqet dhe pasuritë tuaja janë te shenjta për ju sikurse shenjtëria e kësaj dite, ne këtë muaj dhe ne këtë vend.”

Islami po ashtu ka paraparë ndëshkim për atë, që nuk respekton këtë te drejte dhe shkel te drejtën e tjetrit, dhe mu për këtë është ligjësuar edhe kodi penal për vjedhje. Thotë Allahu: “Vjedhësit dhe vjedhëses prejuani duart, si shpagim i veprës që bënë, (kjo masë është) dënim nga Allahu. Allahu është i fuqishëm, ligjdhënës i urtë.” (Maide, 38) Islami edhe pse pranon te drejtën e pronësisë, ai, megjithatë, e rregullon dhe sistematizon atë me një mori kushtesh dhe normash, prej te cilave:

1) Nga aspekti i zhvillimit te se drejtës individuale pronësore, Islami kushtëzon qe ajo te zhvillohet nga një shkak apo arsye e ligjshme. Shkaqet e ligjshme te pronësisë individuale janë:

  • Mbizotërimi mbi një pasuri te lejuar, si: gjuetia, ringjallja e tokës se vdekur, etj.
  • Aktet dhe marrëveshjet, si: shitblerja, dhurata, qiradhënia/marrja, etj.
  • Trashëgimia.

2) Kushtet e pronësisë për vazhdimin dhe zhvillimin e saj. Këto vihen ne theks ne te drejtat dhe obligimet e vena nga Allahu ne pasurinë e njeriut, si: dhënia e zekatit, shpenzimi për familje. Këto kushte po ashtu vihen ne theks edhe ne zhvillimin e mëtejmë te pronësisë, ngase islami ka caktuar rrugët e shumimit te pasurisë, si: tregtia, bujqësia, etj.

3) Kushtet e harxhimit te pasurisë. Nevoja e maturisë gjate shpenzimit te pasurisë. Thotë Allahu: “وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ hani dhe pini e mos e teproni, pse Ai (Allahu) nuk i do ata që e teprojnë (shkapërderdhin)”. (A’raf, 31) Kjo sasi e caktuar është sa iu përket gjerave te lejuara, ndryshe, shpenzimi për gjerat e ndaluara, qofte pak apo qofte shume, është rreptësishtë i ndaluar.

4) Marrja e pronësisë ne rast nevoje dhe për hire te interesit te përgjithshëm. Në këtë rast, interesit te përgjithshëm i epet përparësi ndaj atij individual por pronarit individual i behet kompensimi i drejte. P.sh.: nëse njeriu ka një toke, neper te cilën patjetër duhet ndërtuar një rruge, por pronari nuk pranon ta shesë as për çmimin me te larte. Ne këtë rast, qeveria ndërhyn, e merr token, për hire te interesit te përgjithshëm, djersa pronarit individual, ia bën kompensimin material pe rate pjese te tokës se marre.

3.3. E drejta e trashëgimisë

Prej parimeve te aprovuara ne legjislacionin islam është edhe e drejta e trashëgimisë, e cila para se gjithash është e bazuar edhe ne natyrshmëri, drejtësi dhe respektim te dëshirës se pronarit. Sistematizimi i trashëgimisë ne islam është bere ne mënyrë perfekt dhe shume te drejte. P.sh.: djalit i është caktuar dyfishi i asaj qe i është caktuar vajzës, siç thotë Allahu: “Allahu ju urdhëron për (çështjen e trashëgimit) fëmijët tuaj: për mashkullin hise sa për dy femra.” (Nisa, 11)

Kjo për arsye se nevojat materiale te mashkullit janë me te mëdha sesa ato te femrës. Derisa femra e ka te sigurte furnizimin sa te jete ne shtëpi te babait, ndërsa djali jo, ajo po ashtu e ka te sigurte edhe ne shtëpinë e burrit, ndërsa mashkulli është ai, qe duhet te shpenzoje. Pra vetvetiu shihet se është drejtësi qe mashkullit t’i caktohet një dyfish i këtillë.

 

  1. ARKA SHTETËRORE, BURIMET DHE SEKTORËT E SAJ SHPENZUES

Arka shtetërore i ngjan një depoje te përgjithshme, ku deponohen te gjitha te ardhurat materiale te shtetit, dhe nga e cila shpenzohet për te gjitha obligimet dhe detyrat e shtetit. Ai, i cili udhëheq këto te ardhura dhe te dala është udhëheqësi, i cili këtë pasuri duhet ta trajtoje sikurse pasurinë e tij dhe atë ne baze te rregullave dhe parimeve fetare. Burimet e pasurisë janë te ndryshme, prej tyre:

  • Zekati që është burim, i cili ka një tretman te veçante, qe e bën te dalloje nga te gjitha te tjerat. Kjo për faktin se ai, është i caktuar si për nga burimi po ashtu edhe për kah shpenzimi i tij. Zekati iu obligohet katër burimeve kryesore, te cilat janë: kafshët, paratë, bujqësia dhe pemëtaria si dhe mallrat e tregtisë. Ndërsa destinimet e tij janë te përmendura ne Kur’an: “Allahu caktoi obligim që lëmosha (zeqati etj.) t’ju takojnë vetëm: të varfërve (nevojtarëve), të ngratëve (që s’kanë fare), punonjësve (që e tubojnë), atyre që duhet përfituar zemrat (të dobtëve në besim), e duhet dhënë edhe për lirim nga robëria, të mbyturve në borxhe, (luftëtarëve), në rrugën e Allahut dhe atij që ka mbetur në rrugë. Allahu e di gjendjen e robërve, punon sipas urtësisë së vet.” (Teube, 60).
  • Xhizja, e cila është takse për koke njeriu, dhe e cila iu obligohet jomyslimaneve, te hyre nen mbrojtjen e shtetit islam.
  • Haraçi, i cili obligohet për toka, te cilat janë nen kontrollin e shtetit islam, dhe te cilat myslimanet, pas çlirimit te tyre, ua lënë ne dore pronareve te tyre jomuslimane qe t’i punojnë ato. I pari qe kishte obliguar haraçin ka qene Omer b. Hattabi, prijësi i dyte i myslimaneve pas vdekjes se Muhammedit ﷺ.
  • 1/10, e cila është takes e lidhur me kalimin e tregtisë neper shtetin islam, dhe e cila merret ne hyrje dhe dalje.
  • 1/5 e plaçkave te luftës. Destinimet e tij janë te përcaktuara me ajet kur’anor: “Ju (besimtarë) ta dini se një e pesta e asaj që e fituat, nga ndonjë send, i takon (përkujtuesve të) Allahut, të dërguarit të Tij, të afërmve të tij (të dërguarit), jetimave, nevojtarëve dhe atyre në mërgim, (ky është përcaktimi i Zotit), nëse keni besuar Allahun.” (Enfal, 41) Pejgamberi, alejhi selam te drejtën e Allahut dhe te tij e shpenzonte për interesin islam ndërsa pjesët tjera i ndante sipas nevojës, qe kishin njerëzit e këtyre kategorive, duke filluar nga me i rëndësishmi e kështu me radhe dhe duke mos ndare barazi, por sipas nevojës.
  • Fej’i, i cili iu vie muslimaneve pa luftë. Ajetet, 7-10, te kaptinës Hashr([1]) tregojnë se nga ky burim merret 1/5 e tij dhe ndahet pese sektorëve ne mënyre te barabarte. Një pjese i takonte Pejgamberit ﷺ, pjesa tjetër te afërmeve (bijve të Hashimit, bijve të Abdul Muttalibit, bijve të Menafit), pjesa e trete jetimeve dhe nevojtareve, pjesa e katërt miskineve dhe pjesa e peste udhëtarëve, te cilët mbesin ne rruge pa para. Ndërsa sa iu përket 4/5 te mbetura, dijetareve kane ndare dy mendime:
    • iu ndahet ushtrisë,
    • shfrytëzohet për interes te përgjithshëm.
  • Burime tjera. Këtu hyjnë pasuritë, te cilat nuk kane pronar te caktuar, si: ai qe vdes ndërsa nuk ka trashëgimtar, sendet e gjetura, qe nuk dihet se te kujt janë, etj.

 

Marrë nga një cikël ligjëratash nga lënda “En Nudhum El islamijjeh”, në “University Brunei Darussalam.”

10-7-2006, e hënë

Vushtrri, Kosove

 

([1]) Atë që Allahu nga banorët e vendeve (jobesimtare) ia dha pa luftë të dërguarit të vet, ajo i takon Allahut, të dërguarit të afërmve, jetimëve, të varfërve, kurbetçinjve. (Kështu veprohet) Që ajo të mos ndahet ndërmjet pasanikëve tuaj. اka t’ju japë Pejgamberi, atë merrnie, e çka t’ju ndalojë, përmbanju dhe kini frikë Allahun, se Allahu është ndëshkues i ashpër. 8. (Ajo pronë) U takon muhaxhirëve të varfër, të cilët u dëbuan prej shtëpive të tyre dhe prej pasurisë së tyre, duke kërkuar mirësinë dhe kënaqësinë prej Allahut, dhe që ndihmojnë Allahun dhe të dërguarin e Tij, të tillët janë ata të sinqertit. 9. Edhe ata që përgatitën vendin (Medinen) dhe besimin para tyre, i duan ata që shpërnguleshin tek ata dhe nuk ndiejnë në gjoksat e tyre ndonjë nevojë (për zili a tjetër) nga ajo që u jepej atyre (muhaxhirëve), madje edhe sikur të kishin vetë nevojë për te, ata u jepnin përparësi atyre para vetvetes. Kush është i ruajtur prej lakmisë së vet, të tillët janë të shpëtuar. 10. Edhe ata që kanë ardhur pas tyre e thonë: “Zoti ynë, falna neve dhe vëllezërit tanë që para nesh u pajisën me besim dhe mos lejo në zemrat tona farë urrejtjeje ndaj atyre që besuan. Zoti ynë Ti je i butë, mëshirues!

By Hoxhë Sedat ISLAMI Posted in Perkthime

NDRYSHOJE JETËN TËNDE

NDRYSHOJE JETËN TËNDE

20 këshilla nga libri ‘Ndryshoje jetën’

Abdul Aziz Es-Saig

 

1. Shohim atë që nuk duam dhe duam atë që nuk e shohim kështu që e humb vlerën në sytë tanë ajo që e shohim ndërsa ne humbasim të zhytur në mirazhin (iluzionin) e asaj që nuk e shohim. Bëhu kureshtar të mos e humbasësh vlerën e asaj që e sheh!
2. Po të mos ekzistonte dështimi, suksesi nuk do të kishte kuptim. Pra, nëse nuk do të ekzistonte e kundërta e domethënies, domethënia nuk do të kishte kuptim.
3. Sot është ditë e re dhe momenti mund të jetë i fundit për ty, kështu, ajo që e vepron ka çmim të shtrenjtë për ty andaj mos i humb këto momente me përjetime të këqija, keqardhje apo humbje për shkak të ndonjë gjeje apo ndonjë njeriu.
4. Ka kohë që i mendojmë se do të jenë fundi ndërsa më pas zbulojmë se ato në fakt janë fillimi. Ka dyer që i mendojmë se janë të mbyllura por pastaj zbulojmë se ato janë madje hyrja kryesore. Atëherë, derën e mbyllur mos e shiko ndryshe vetëm se si hyrje kryesore për një jetë më të mirë. Po kështu kohët që mendon se janë të fundit në fakt do të gjesh se janë fillimi i të vërtetës dhe lumturisë.
5. Bindu se patjetër do të kalosh nëpër kohë të vështira që nuk do të dish se çfarë do të bësh, si do të mendosh, ç’rrugë do të trasosh, por, mos u frikëso, mos u zmbraps dhe mos u dëshpëro, sepse:

–          që të fillosh punën tënde të vërtetë,

–          që të zbulosh aftësitë dhe talentin,

–          që të vësh në shërbim kapacitetet dhe burimet,

–          që të zgjosh “përbindëshin” e fjetur brenda teje dhe të realizosh qëllimet që nuk ke pritur se do të mund t’i realizosh,

duhet të kalosh nëpër këtë gjendje. Kështu e ka kjo punë!

6. Përkujto se çdo gjë që na ndodhë neve është reflektim i asaj që kemi bërë në të kaluarën ndërsa e tanishmja është reflektim i asaj që do ta bëjmë në të ardhmen. Kështu, që të ndërtosh një të ardhme pozitive dhe të shndritur, mëso nga e kaluara dhe shndërroje atë në përvojë e shkathtësi dhe radhiti e sistemoji idetë dhe vlerat e së tashmes.
7. Jeta jonë është e ngarkuar dhunshëm me mospajtime të panevojshme dhe kjo, jo për tjetër, por për shkak se mendjet tona janë të mbushura me diç të panevojshme. Për pasojë jeta bëhet e pakuptimtë dhe, në fakt, e panevojshme.
8. Frikën shndërroje në mik që të të nxit të avancosh përpara dh të përparosh. Mëso prej frikës sepse ajo është mësim i mirë nga jeta që të ndihmon në realizimin e qëllimeve dhe ëndrrave tua.
9. Ti je krijesa më e dalluar tek All-llahu i Madhëruar, andaj mos e kalo kohën duke qortuar veten sepse kështu po shpenzon atë që mbase mund të jetë edhe fundi yt.
10. Ik nga rruga që nuk të shërben dhe që nuk të çon tek qëllimet tua.
11. Traso rrugë tjetër, shiko përpara dhe mos e kthe kokën pas, insisto në realizimin e qëllimeve dhe bëhu elastik me metodën tënde, sepse kështu –me lejen e All-llahut!-do ta gjesh para vetes derën të hapur. Pyetja që në fakt është për të të shqetësuar këtu: A je njëmend i gatshëm për të ndryshuar që tani?
12. Guximi për t’iu qasur vështirësive dhe problemeve është gjëja që fshin lotët që shkakton dhimbja. Guximi është drita e cila duket në fund të tunelit të errët.
13. Göte, poet dhe filozof gjerman, ka thënë:

Kush i ngrit shpresat e tij mbi iluzione

Do t’i gjejë të realizuara (vetëm) në ëndrra

14. Fortifikoje veten me dije, forcoje besimin me shpresë dhe vepro. Mos u ndiko nga mendimet e të tjerëve dhe as nga shikimet e të humburve.
15. Puna pa shpresë çon në humbjen e punës, sikur që shpresa pa punë (veprim) çon në humbjen e shpresës. Lumturinë e veprës do ta gjesh me shpresë sikur që madhështinë e shpresës do ta gjesh në vepër.
16. Jeta pa qëllim nuk ia vlen për ta jetuar.
17. Qëllimi është gjëja që synon njeriu ta arrijë dhe që mbaron me të realizuar të tij.
18. Qëllimet kanë tre lloje bazike:

–          Qëllime afatshkurtra, koha e të cilave zgjat ndërmjet një ore e deri në gjashtë muaj.

–          Qëllime afatmesme, që zgjasin nga gjashtë muaj deri në pesë vite.

–          Qëllime afatgjata, që zgjasin nga pesë deri në njëzetepesë vite.

19. Atë që e shtyn përpara (përhap, lëshon), do të të kthehet siç e ke shtyrë, sepse ti je burimi. Ajo që e gjuan/hedh lart do të të kthehet me të njëjtën shpejtësi sepse ti je gjuajtësi/hedhësi.
20. Të motivosh e stimulosh njerëzit për të përparuar në ndonjë gjë është më e dobishme se ta ndihmosh materialisht, andaj motivo të tjerët dhe bëjë këtë me gjithë zemër!
  Për fund, vëlla i dashur:

TI JE MË I FORTË SE QË MENDON!

  Burimi:

http://denana.com/main/articles.aspx?selected_article_no=11883&pgtyp=66

  Përshtati në shqip:

Dr. Sedat ISLAMI