Hadithi 92: MIRËSJELLJA NË JETËN BASHKËSHORTORE

Hadithi 92:

MIRËSJELLJA NË

JETËN BASHKËSHORTORE

عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: “دَخَلَتْ هِنْدٌ بِنْتُ عُتْبَةَ امْرَأَةُ أَبِي سُفْيَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ، لَا يُعْطِينِي مِنَ النَّفَقَةِ مَا يَكْفِينِي وَيَكْفِي بنيَّ، إِلَّا مَا أَخَذْتُهُ مِنْ مَالِهِ بِغَيْرِ عِلْمِهِ, فَهَلْ عليَّ فِي ذَلِكَ مِنْ جُنَاحٍ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: «خُذِي مِنْ مَالِهِ بِالْمَعْرُوفِ مَا يَكْفِيكِ ويكفي بنيك»” متفق عليه.
Aisheja (r.a.) ka thënë: Hind bint Utbe, gruaja e Ebu Sufjanit, erdhi tek Profeti ﷺ dhe i tha: O i Dërguari i Allahut, Ebu Sufjani është koprrac. As unë, as bijtë e mi, nuk mund të mbulojmë nevojat tona prej tij ndryshe vetëm se duke i marrë nga pasuria pa dijen e tij, (pyetja ime:) a bëj gjynah nëse veproj kështu?  I Dërguari i Allahut i tha: «Merrni ti dhe bijtë tuaj aq sa iu mjafton, por pa shpërdorim.»[1]
[Mësime të përfituara nga hadithi]

Dijetarë kanë përfituar një sërë mësimesh nga ky hadith, si:

1)     Pyetësi apo pala e dëmtuar ka të drejtën që të flet apo apostrofojë me emër e mbiemër atë që e ka dëmtuar. Ky veprim nuk hyn në kuadër të gibetit (përgojimit) ose, thënë më mirë, është prej rasteve kur bëhen përjashtime në gibet. Unanimisht, nevoja për të folur për tjetrin e bën këtë përjashtim, sepse gibet i ndaluar është ai që në fokus ka apostrofimin e asaj që vëllai yt urren t’i përmendet. Ndryshe, nëse diktohet nevoja për ta përmendur me emër, siç kemi shpjeguar dhe siç qëndron në këshillën private dhe atë në publik, apo kur nuk njihet vetëm se nëpërmjet nofkës, atëherë kjo gjë lejohet, ama vetëm aq sa arrihet deri tek qëllimi (pra, jo shfryrje).

2)     Mbulimi i shpenzimeve të fëmijëve nuk është detyrim i dyanshëm; edhe i burrit, edhe i gruas. Është detyrim vetëm i babait.

3)     Burri detyrohet të mbulojë shpenzimet e gruas, për të cilat kriter është mjaftueshmëria. Ky kriter mbështet në thënien e Profetit ﷺ: «Merrni ti dhe bijtë tuaj aq sa iu mjafton, por pa shpërdorim.» Mjaftueshmëria nuk ka një nivel të caktuar, ajo përkufizohet sipas traditës dhe zakonit ndërsa merren parasysh shumë rrethanat e kohës dhe vendit, pasuria dhe varfëria e njerëzve, etj.

4)     Nëse përgjegjësi për furnizim refuzon apriori të mbulojë shpenzimet ose të mos i mbulojë plotësisht ato, atëherë këta që janë nën përgjegjësinë e tij kanë të drejtë të marrin nga pasuria e tij qoftë edhe pa dijen e tij. Kjo ngase shkaku është i qartë. Ky veprim nuk ka ngjyrim tradhtie dhe nuk klasifikohet brenda hadithit të profetit ﷺ: «Mos e tradhto atë që të ka tradhtuar!»[2]

Ky është mendimi i mesëm (i pranuar) përkitazi me këtë çështje. Edhe në medhhebin e Imam Ahmedi është i njohur ky mendim se, parimisht, nuk lejohet marrja e pasurisë pa  dijen e tjetrit, përveç nëse shkaku është i qartë, si: shpenzimi për gruan, fëmijët, shërbëtorët, etj. Ngjashëm me këtë është edhe e drejta e mysafirit.

5)  Nëse dikush merr përsipër një çështje për të cilën ka nevojë të përcaktojë koston e saj financiare, atëherë fjala e tij pranohet sepse ai është i besueshëm dhe ai ka kompetencën, autoritetin dhe juridiksionin mbi atë çështje.

6)     Nëse dikush kërkon fetva (përgjigje fetare) për një çështje që ka të bëjë edhe me një palë tjetër, atëherë, në rast se përgjegjësi bindet në vërtetësinë (sinqeritetin) e palës së parë (të dëmtuar që po parashtron ankesën), atëherë gjykon në favor të së parës pa mos patur nevojë ta sjell palën tjetër (dëmtuese), veçmas nëse bëhet fjalë për dëmtime të kësaj natyre, sikur ky dëmtimi material i gruas, sepse, po të kërkonte ardhjen e Ebu Sufjanit, me gjasë do të ndodhte ajo çfarë nuk do të duhej të ndodhë.

7)     Ky hadith nuk paraqet dëshmi për gjykimin në mungesë, sepse këtu nuk bëhet fjalë për vendim (ar. hukm) por për kërkim të shpjegimit të një norme fetare (ar. istifta).

[1] Transmetim unanim: Transmeton Buhariu në Sahih, nr. 2211, dhe Muslimi në Sahih, nr. 1714.

[2] Hadith i saktë: Transmetojnë Ebu Davudi, nr. 3518; Tirmidhiu, nr. 1282; Darimiu, 2/264; Haraitiu në Mekarim el-ahlak, nr. 30; Darekutniu, nr. 303 (3/35); Hakimi, 2/46. Shih edhe: Es-silsiletu es-sahihah, nr. 423.

Advertisements

Hadithi 11: VLERA E PËRKUSHTIMIT PËR KUPTIMIN E FESË

 

Hadithi 11:

 
 

VLERA E PËRKUSHTIMIT PËR KUPTIMIN E FESË

 
 

عَنْ مُعَاوِيَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رسول الله صلى الله عليه وسلم: «من يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ» متفق عليه.

 

Shejh AbduRrahman Sa’di
Muaviu (r.a.) transmeton se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: «Atij që Allahu ia do të mirën, ia mundëson kuptimin e fesë.»  Transmetim unanim.[1]
 
Ky hadith është një argument që pasqyron në mënyrën më madhështore vlerat e diturisë. Referuar hadithit, dituria e dobishme është tregues i lumturisë së njeriut dhe dashurisë së Allahut për të.

[Kuptimi i fesë]: përfshin kuptimin e bazave të fesë, normave dhe ligjeve, dhe kuptimin e moralit dhe etikës.  Kjo për shkak se këto tre komponentë, siç është shpjeguar në hadithin e Xhibrilit, përbëjnë vet fenë. Imanin e shpjegoi me gjashtë kushtet e tij, Islamin me pesë kushtet ndërsa për Ihsanin tha: “Ta adhurosh Allahun sikur e sheh, ngase, nëse ti nuk e sheh, Ai të sheh.”[2] Së këndejmi, kuptimi i fesë kërkon:

–         kuptimin e çështjeve që kanë të bëjnë me besimin,

–         njohuritë përkitazi me interpretimin fetar të tyre tek gjeneratat e para- selefi,

–         materializimin dhe jetësimin e tyre shpirtërisht e praktikisht,

–         të qenit në dijeni për mendimin e palës kundërshtare duke ua dëshmuar me Kur’an dhe Sunnet qasjen e gabuar të tyre.

Në këtë bëjnë pjesë:

1)     Shkenca e Fikhut, Shkenca e Usulit, normat për adhurimet dhe marrëdhëniet, kodi penal, etj.

2)     Kuptimi i esencës dhe të vërtetave të besimit, njohja e rrugës që të çon tek Allahu, rrugë kjo që përshkruhet nga mësimet dhe udhëzimet e Kur’anit dhe Sunnetit.

3)     Mësimi dhe përvetësimi i të gjitha mjeteve që të ndihmojnë ta kuptosh fenë, si: gjuha arabe me shkencat e saja.

Kështu, kujt t’ia do Allahu të mirën, ia mundëson t’i kuptojë këto gjëra dhe e bekon për to.

Hadithi, sipas kuptimit, tregon edhe të kundërtën, respektivisht atë se ai që ia ka kthyer shpinën tërësisht këtyre shkencave, atij nuk i është dëshiruar e mira nga Allahu ngase është privuar nga shkaqet që sjellin të mirat dhe lumturinë.

[1] Transmetojnë Buhariu në Sahih, nr. 71, dhe Muslimi në Sahih, nr. 1037.

[2] Transmeton Muslimi në Sahih, nr. 1, ndërsa është shkëputje nga hadithi i njohur i Xhibrilit.

Hadithi 93: ETIKË E  GJYKIMIT NDËRMJET NJERËZVE

 

عن أبي بكرة رضي الله عنه قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: «لَا يَحْكُمْ أَحَدٌ بَيْنَ اثْنَيْنِ وَهُوَ غَضْبَانُ» مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ.

 

Ebu Bekre (r.a.) transmeton: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut ﷺ duke thënë: «Le të mos gjykojë askush ndërmjet dy palëve ndërsa është në gjendje hidhërimi.» Transmetim unanim.[1]

 

Ky hadith flet për disa gjëra:

  1. I ndalohet gjykatësit të gjykojë ndërmjet dy palëve ndërsa është i hidhëruar, pavarësisht se a bëhet fjalë për vepër fetar apo jo. Ndalesa ka ardhur shkak i asaj se hidhërimi e çrregullon emocionalisht njeriun dhe për pasojë ai mund të merr vendime të ngutshme e të padrejta, ndryshe nga ajo që është i thirrur dhe duhet ta ketë qëllim, pra e vërteta dhe e drejta.
  2. Njeriu duhet të bëjë përpjekje për t’i siguruar gjërat që ia largojnë hidhërimin apo i lehtësojnë atë, si: përvetësimi i moralit të durimit, butësisë, vendosmërisë, maturisë, gatishmërisë për të dëgjuar deri në fund palët e hasmëruara, etj. Këto do ta shkarkonin shumë nga hidhërimi.
  3.  Referuar shpjegimit të ofruar për ndalimin e gjykimit nën presionin e hidhërimit mund të nxjerrim si konstatim se çdo gjë që e pengon njeriun nga njohja e së vërtetës dhe synimi i saj, gjykohet sikur hidhërimi, si p.sh: pikëllimi dhe mërzia e madhe, etja dhe uria, çrregullimi fiziologjik, apo gjëra tjera që e ngarkojnë njeriun sa hidhërimi ose edhe më shumë.
  4. Ndalimi i marrjes së një vendimi nën presionin e hidhërimit dhe gjërave të ngjashme nuk është qëllim në vete. Ajo që synohet prapa kësaj është që gjykatësi nuk duhet të merr vendim pa mos i patur më parë të qarta, fillimisht normën e përgjithshme fetare, pastaj detajet që kanë të bëjnë me rastin adekuat, dhe në fund mënyrën e aplikimit të normës fetare.

Pra, për të nxjerr një vendim, gjykatësi ka nevojë për tre gjëra:

  1. Njohuria për format dhe mënyrat fetare që feja ka vënë për të zgjidhur kontestet dhe për gjykuar ndërmjet njerëzve.
  2.  Ta perceptojë drejtë dhe qartë çështjen për të cilën janë hasmëruar palët, duke i dhënë mundësinë secilës nga palët që të ofrojë versionin e vet, respektivisht provat dhe dëshmitë që posedojnë.Nëse i ka plotësuar këto y parakushte, atëherë ai ka nevojë edhe për dijen apo njohurinë përkitazi me:
  3. Mënyrën e aplikimit dhe futjes së saj në kuadër të dispozitave fetare (pra nxjerrjes së një norme fetare adekuate).

Teknikisht, nëse plotësohen këto tre kushte dhe synohet drejtësia, gjykatësi do të merr vendimin e drejtë, ndryshe, nëse i ikën ndonjëra prej tyre, do të gabojë dhe vendimi i marrë nuk do të jetë i drejtë.

Allahu e di më së miri!
Shejh AbduRrahman Sa’di

[1] Transmetojnë Buhariu në Sahih, nr. 7158, dhe Muslimi në Sahih, nr. 1717.

PËRGËZIMI I BESIMTARIT

PËRGËZIMI I BESIMTARIT
عَنْ أَبِي ذرٍّ رضي الله عنه قَالَ: “قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ الرَّجُلَ يَعْمَلُ الْعَمَلَ مِنَ الْخَيْرِ، وَيَحْمَدُهُ -أَوْ يُحِبُّهُ- النَّاسُ عَلَيْهِ؟ قَالَ: «تلك عاجل بشرى المؤمن» رواه مسلم.
Ebu Dherri (r.a.) transmeton se i Dërguari i Allahut ﷺ është pyetur: O i Dërguari i Allahut, çfarë thua për njeriun që bën një punë të hairit ndërsa njerëzit i shprehin mirënjohje ose e duan shkaku i saj? Tha: «Është përgëzim i përshpejtuar i besimtarit.» Transmeton Muslimi.[1]
Në këtë hadith, Profeti ﷺ shpjegon se fryt i përshpejtuar i veprës së mirë është përgëzimi, myzhdeja, sepse Allahu ka premtuar do t’i përgëzojë evliatë e Tij – të cilët janë besimtarët e devotshëm- në jetën e kësaj dhe botës tjetër.

[Përgëzimi]: është lajmi ose gjëja e gëzueshme në bazë të së cilës besimtari kupton se do të ketë fund të mirë, do të jetë i lumtur dhe se vepra e tij është e pranuar. [Përgëzimi në botën tjetër] ndodhë duke fituar kënaqësinë dhe shpërblimin e Allahut si dhe duke shpëtuar nga hidhërimi dhe ndëshkimi i Tij. në fakt, ky lloj përgëzimi fillon që nga momenti i vdekjes, jeta në varr, ringjallja ku Allahu –siç është konfirmuar në tekste të shumta- dërgon engjëj për t’i marrë myzhde robit të Tij besimtar.

Ndërsa [përgëzimi i përshpejtuar i robit në dynja] nënkupton përshpejtimin e mirësisë së Tij ndaj robit, njoftimin e tyre me këtë mirësi, nxitjen dhe inkurajimin për vepra, duke i vënë theks këtu si më e rëndësishmja bekimi dhe suksesi për vepra të mira dhe ruajtja nga veprat e këqija, mu ashtu siç ka thënë Profeti: «Sa i përket të lumturve, atyre iu lehtësohen veprat e të lumturve!»[2]

Së këndejmi, nëse dikujt i lehtësohen veprat e mira dhe ruhet nga veprat e këqija, atëherë le ta dijë se kjo është myzhdeja e Allahut për të, ky është përgëzimi në bazë të të cilit besimtari argumenton për fundin e tij të mirë, sepse Allahu është më i ndershmi dhe më bujari, kështu që, nëse robi e fillon me të mirë, Ai e plotëson atë. Dhurata dhe mirësia më e madhe që i jepet robit është mirësia fetare. Kjo e bën tejmase të lumtur besimtarin. Në fakt, ai ka dy gëzime: njëri, sepse Allahu e ka begatuar me vepra të mira dhe ia ka lehtësuar kryerjen e tyre. kjo ka rëndësi sepse dashuria për të mirën, pasioni për të dhe dëfrimi duke e kryer atë janë shenja të besimit. Ndërsa gëzimi tjetër është kureshtja e tij e madhe që Allahu t’ia plotësojë këtë të mirë dhe vazhdimisht ta mbulojë me mirësinë e Tij.

[Shenja të përgëzimit në këtë dynja][3]

Si shembull përkatës kemi këtë që nënvizohet në këtë hadith, pra kryerjen e një vepre të mirë, veçmas nëse kjo e fundit është në interes të mbarë kolektivit dhe provokon dashurinë e njerëzve, mirënjohjen dhe lutjen e tyre. Këto të fundit janë tregues të këtij përgëzimi dhe shenja se vepra në fjalë është nga ato të mirat që tek Allahu janë të pranuara.

Shenjë e përgëzimit është edhe dashuria e besimtarëve për robin. Dëshmi është fjala e Allahut:

﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا

Në të vërtetë, atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, i Gjithëmëshirshmi do t’u dhurojë dashuri.” [Merjem: 96.]

[…do të dhurojë dashuri]: do t’i dojë Allahu dhe do t’i bëjë të dashur në zemrat e robërve.

Tjetër shenjë që tregon përgëzimin e përshpejtuar është dhe lëvdata e besimtarëvesepse lëvdatat e tyre janë dëshmi; besimtarët janë dëshmitarët e Allahut në tokë. Shenjë tjetër është dhe ëndrra e mirë dhe sihariquese, që e sheh vet besimtari ose ia dëfton dikush që e ka parë atë në ëndërr. Këto të fundit, pra ëndrrat e mira, janë përgëzime. Përgëzim i përshpejtuar është edhe kaderi (caktimi) i Allahut, i mirë apo hidhur qoftë, e që është mjet për ta kthyer në rrugën e drejtë dhe për ta shpëtuar nga e keqja.

Falënderuar qoftë Allahu për këto mirësi të shumta që na ka dhuruar!

Shejh AbduRrahman Sa’di

[1] Transmeton Muslimi në Sahihun e tij, nr. 2642.

[2] Transmetojnë Buhariu, nr. 1362, dhe Muslimi, nr. 2647.

[3] Ky nëntitull është vënë nga përkthyesi për thjeshtësim të shpjegimit.

Imam Buhariu

Muhammed bin Ismail, i njohur si Imam Buhariu, konsiderohet njëri ndër dijetarët më të mëdhenj të të gjitha kohëve të hadithit. Libri i tij, i njohur më shumë sipas emrit të tij ‘Sahihu i Buhariut’, është libri më i besueshëm i haditheve. Ka lindur në vitin 194/801 në Buhara, një vend që sot shtrihet në Uzbekistan.

Babai i vdiq herët kështu që e tërë barra e rritjes dhe edukimit ra mbi supet e së ëmës. Dallohej për zgjuarsinë e rrallë. Që herët mësoi Kur’anin përmendësh, sikur që mësoi shkenca fetare dhe memorizoi mijëra hadithe. Sigurisht, krahas faktorëve tjerë, në këtë ka ndikuar edhe klima shkencore e Buharës, e cila atëbotë ishte qendër e dijes.

Në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeçare, bashkë me nënën dhe vëllanë, Ahmedin, shkuan për të kryer haxhin. Buhariu do të ndalej në Mekkë për gjashtë vite e më pas do të merrte udhë për të vizituar qendrat e dijeve islame për përfitim të dijes. Është transmetuar se nuk ka shënuar asnjë hadith pa mos marrë abdes më parë dhe pa mos i falur dy rekate namaz. Metodologjia e tij dhe kriteret e vëna për pranimin e hadithit, librit të tij i dhanë besueshmëri të lartë dhe rrjedhimisht pranim nga dijetarët e mëdhenj, si p.sh. Imam Ahmedi.

Buhariu është autor edhe i disa veprave tjera, që arrijnë në njëzet sosh, e të cilat janë me vlerë të madhe, si: Edebu-l-mufred, Et-tarih el-kebir, Et-Tarih es-sagir, etj.

Për shkak të refuzimit të tij që t’ia mësonte fëmijët Kryetarit të Buharasë, ai u largua me dhunë prej vendit të vet. Imam Buhariu refuzonte që të veçonte fëmijët e tij me dije ndërsa të tjerët jo, madje kishte thënë fjalën që ka ngel mësim për gjeneratat pas tij për vlerën dhe pozitën që duhet t’i kushtojnë e japin dijes: ‘Unë nuk e nënçmoj diturinë dhe nuk ua çoj njerëzve te dyert.’  Kështu, i përzënë, në një fshat të Samarkandit, në vitin 256/869, gjen vdekjen.

Allahu e pastë mëshiruar!