REFLEKTIME TË PËRSOSURISË ISLAME NË FESTËN E KURBAN BAJRAMIT

HYRJE

Secili popull ka festën e vet dhe kjo është festa jonë![1]”, është kjo një thënie e Pejgamberit Muhammed a.s., me të cilën zgjodhëm për ta hapur ligjëratën e kësaj dite të madhe, jo vetëm për të dëshmuar praninë e anës festive në Islam por edhe elementet e saja origjinale, në të cilat edhe fshihet madhështia e saj. Festa në Islam ka bazament, motiv, mësime dhe natyrë të veçantë celebrimi. Më qartë, festat janë të përcaktuara fetarisht[2], lidhen me adhurime të caktuara[3], kanë mësime tejet edukative dhe nuk kalojnë asnjëherë në shthurje. E këtillë është edhe festa e Kurban Bajramit që tani veç kemi filluar kremtimin e saj. Bile, ajo ka disa veçori shtesë të cilat e bëjnë edhe më madhështore:

  • në aspektin kohor, Kurban Bajrami bie në njërin prej muajve të shenjtë, në muajin dhul hixhe, e më saktë në dhjetë ditët e para të tij, që konsiderohen ditët më të mira. Paraprihet nga Dita e Arafatit, agjërimi i së cilës shlyen mëkatet e dy viteve;
  • në aspektin gjeografik, Kurban Bajrami lidhet me kryerjen e haxhillëkut në Mekkë, në vendin më të shenjtë në rruzullin tokësor;
  • në aspektin ritual, Kurban Bajrami lidhet me kryerjen e haxhillëkut, shtyllës së pestë të Islamit[4].

Continue reading

Advertisements

HUMANIZMI SI MESAZH I FESTËS SË KURBAN BAJRAMIT

HUMANIZMI SI MESAZH I FESTËS SË KURBAN BAJRAMIT
(Ligjëratë e mbajtur për festën e Kurban Bajramit në palestrën sportive në Vushtrri, 6.11.2011)
Kurban Bajrami është njëra ndër dy festat islame, të cilat paraqesin një rëndësi të veçantë, dhe këtë për shkak se që të dyja shënojnë datat më të rëndësishme të kësaj feje. Nëse për Fitër Bajramin lidhet fillimi i shpalljes islame, sepse siç dihet Kur’ani filloi të shpallet pikërisht në muajin e madhërishëm të Ramazanit, atëherë për Kurban Bajramin lidhet përmbyllja e suksesshme e kësaj feje. Në vitin e dhjetë sipas hixhrit, në Arafat, në Haxhin Lamtumirës, Allahu i Madhëruar shpalli përmbylljen e kësaj feje:
            
…Sot përsosa për ju fenë tuaj, plotësova ndaj jush dhuntinë Time, zgjodha për ju islamin fe…” (Kur’ani: el-Maide, 3.)
Kësisoj, rënia e kësaj feste në njërën prej ditëve më të mira të vitit dhe e lidhur për manifestimin më të madh, ngase për dallim nga fetë tjera që filluan mirë e mbaruan si të devijuara dhe shtrembëruara, Islami edhe mbaroi mirë, nuk guxon të merret e rastësishme. Sigurisht se ajo ka domethënie shumë më të rëndësishme se sa simbolika e therjes së një kurbani. Mesazhet dhe porositë që reflektojnë prej kësaj feste janë po aq madhështore sa është edhe kjo fe, ngase siç e dini, në Islam edhe festat janë të përcaktuara prej fesë, çka do të thotë se ato nuk janë të tipit të Halloween-it ku mentaliteti njerëzor degradohet aq shumë saqë –kinse- për tu argëtuar imitojnë djallin, sikur që nuk janë as të tipit të Shën Valentinit për të përkujtuar mëkatarët. Festat në Islam nuk kanë të përbashkët as me festat tjera që sipërfaqësisht joshin ndërsa në esencë pasqyrojnë një diskriminim ndaj të tjerëve. Thënë të drejtën, këto nuk do të duhej të ishin festa por ditë të shënimit të turpit, por nejse, derisa po festohen edhe festa të shtrigave, atëherë këto nuk do të duhej të na habisnin fare.
Kurban Bajrami në vete përmbledh urtësi dhe mësime të shumta dhe të ndryshme, që pothuajse nuk lënë aspekt shoqëror pa prekur, por ne, për shkak të natyrës së takimit tonë, gjithsesi se do të mundohemi, duke patur parasysh edhe rrethanat dhe aktualitetin tonë, të përzgjedhin një prej atyre mësimeve, jo me të rëndësishmin, por më të domosdoshmin. Kohëve të fundit, në Kosovë, vihen re tendenca për të minimizuar rolin e Islamit, jo vetëm si faktor në jetën e përditshme të kosovarëve por edhe në atë historik. Si rezultat, jo vetëm që shkelen të drejtat tona, por ndonjëherë edhe nga instancat më të larta shtetërore, në këtë rast presidenca, lansohen akuza që në shtetet demokratike, në rastin më të mirë do të përfundonin me shkarkimin “moral” të akuzuesit, por ç’të bësh, në Kosovë as demokraci nuk ka. Për të qenë më i drejtpërdrejtë, në një manifestim të organizuar nga Kisha Katolike, ndër pjesëmarrësit e paktë ishte edhe Presidentja e Kosovës, Atifete Jahjaga, e cila ndër tjera në fjalimin e saj përmend për të mirë Kanunin e Lekë Dukagjinit se kinse ai paska ndaluar përhapjen e Sheriatit në Kosovë, që prenë dorën dhe rrah me kamxhik gruan.
Nuk dua të krijohet përshtypja se ligjërata ime është e motivuar politikisht, asnjëherë, por për shkak se kjo festë sjell para nesh njërin prej dokumenteve më të rëndësishme , jo vetëm të Islamit si fe, por edhe të drejtave të njeriut në përgjithësi, mendoj se ia vlen të bëjmë një ndalesë dhe të kemi në fokus këto shpifje për të parë me fakte dhe dëshmi se sa të pavërteta janë ato.
Në fakt, ligjëratën e sotme do ta përqendrojmë në aspektin human të Islamit, të cilin na e sjell kjo festë madhështore.
1. Besnikëria
Të flasësh për Kurban Bajramin e të mos zësh në gojë rrëfimin e Ibrahimit me të birin, Ismailin, alejhima-s-selam, pothuajse është e pamundur. Kjo, jo vetëm pse simbolika e kësaj feste lidhet me që të dy porse edhe për faktin se në rrëfimin e tyre ka mësime për tu marrë. Thotë Allahu:
                                                  
Ne e gëzuam atë me një djalë që do të jetë i butë (i sjellshëm). 102. Dhe kur arriti ai (djali) që së bashku me të (me Ibrahimin) të angazhohet në punë, ai (Ibrahimi) tha: “O djali im, unë kam parë (jam urdhëruar) në ëndërr të të pres ty. Shiko pra, çka mendon ti?” Ai tha: “O babai im, punoje atë që urdhërohesh, e ti do të më gjesh mua, nëse do All-llahu, prej të durueshmëve!” 103. E kur ata të dy iu dorëzuan urdhrit të Zotit dhe e përmbysi atë në fytyrë (në ballë). 104. Ne e thirrëm atë: “O Ibrahim!” 105. Ti tashmë e zbatove ëndrrën! Ne kështu i shpërblejmë të mirët!” (Kur’ani: es-Saffat, 101-105.)
Gatishmëria e Ibrahimit, alejhis selam për të therë të birin nuk paraqet mungesë të mëshirës ndaj tij, si do të mund të thuhej kjo kur në fillim të këtyre ajeteve Kur’ani nënvizon se ai ishte përgëzuar, dhe përgëzimi nënkupton vetëm gëzim dhe dashuri, ajo aludon në diç tjetër, në gatishmërinë për të kryer me besnikëri dhe sinqeritet atë që i është ngarkuar, ngase Ibrahimi pati parë në ëndërr, ishte urdhëruar në fakt, ta bënte një gjë të tillë.
Ky akt i Ibrahimit, alejhis selam duhet të merret model dhe shembull se në çfarë gjendje dhe në çfarë shkalle duhet të jemi të gatshëm të sakrifikojmë për të çuar në vend amanetet e marra sipër. Në radhë të parë, ky tregim do të duhej të prekte në ndërgjegjen e politikanëve tanë, ngase si pasojë e anashkalimit të mësimeve të mirëfillta, sot Kosova mban rekordin vetëm për dështime. Më konkretisht, Kosova, sipas raporteve për vitin 2010, llogaritet ndër vendet më të korruptuara në botë përderisa është kampion për këtë gjë në rajon .
Por, sigurisht, se ky tregim, në rast se lexohet, lexohet mbrapsht, ngase Presidentja jonë gjen vend për ta akuzuar Islamin se kinse njerëzve po ua preka duart ndërsa harron këtë krim në të cilin është zhytur politika kosovare. Leximi i Islamit si fe që pret duart i ngjan shikimit të gotës së mbushur gjysmë me ujë nga ata që kanë defekte mentale, që në vend se të thonë se gota është gjysma me ujë, ata thonë se ajo është gjysmë e zbrazur. Këtë e them ndërsa parasysh kam ajetin kur’anor:
        
O ju të zotët e mendjes, kjo masë e dënimit është jetë për ju, ashtu që të ruheni (nga mbytja e njëri-tjetrit).” (Kur’ani: El-Bekare, 179.)
Si mund të ketë ‘jetë’ në këtë masë dënimi? Si mund të mbytet njeriu, ose t’i pritet dora e kjo të interpretohet si jetë dhe siguri për shoqërinë? Kjo mund të kuptohet fare thjesht por me kusht që gjërat të lexohen drejt dhe mbarë. Nëse një njeri vret dhe nuk mbytet, ai mund të vret prapë; nëse një njeri vjedh dhe nuk i pritet dora, ai mund të vjedh prapë; nëse një njeri bie në prostitucion apo ushtron atë si biznes, siç është i njohur tek ne, dhe megjithëkëtë, ai vetëm burgoset, atëherë ai mund ta ushtrojë prapë atë, dhe këtë me rastin e parë që i jepet pas daljes në liri. Kjo mëshira e theksuar këtu nga politikanët tanë dhe homologët e tyre që urrejnë Islamin dhe parimet e tij, i ngjan në fakt atij pacientit që për t’iu ndalë dhimbjet i jepet një bar për humbjen e vetëdijes përkohësisht, e që pas kthjelljes sigurisht se do të ketë dhimbje ndoshta edhe më shumë. Islami nuk zvarrit punët, ai tenton ta shërojë plagën konkretisht. Pikërisht me këto arsyetime, në një shtet në Amerikë, para pak vitesh u ekzekutua një vrasës, ani pse pati shprehur keqardhjen e tij për ata që tashmë nuk ishin në jetë. Me gjithë konsideratën e autoriteteve për keqardhjen e tij, ai u ekzekutua ‘për ta ruajtur qetësinë, sigurinë dhe stabilitetin në vend.’
Ekzekutimi i normave islame nuk paraqet as edhe për një çast degradimin për qenien njerëzore, ndryshe Islami të tillëve nuk do tua kryente ceremonitë fetare përkatëse dhe nuk do të respektonte kufomat e tyre. Vendimin për ekzekutim e merr vetëm për të mos lejuar përsëritjen e së keqes. Për shkak të kësaj “mëshire”, sot në Kosovë numri i narkomanëve ehte afër 5000 por në rritje e sipër, numri i të trafikuara për prostitucion është në rritje, sikur që në rritje janë të gjitha dukuritë negative.
2. Dinjiteti njerëzor
Për të kuptuar më mirë teorinë islame, them se ia vlen të shkëpusim disa fragmane nga dokumenti më madhështor i të drejtave të njeriut, Hutbeja e Lamtumirës.
2.1. Modusi i përbashkët njerëzor
Kurban Bajrami, përveç tjerash, shpreh edhe atë tolerancën islame dhe të qenit e hapur për të gjithë. Në fjalimin e tij në Arafat, i Dërguari i Allahut, Muhammedi, alejhis selam, disa herë iu drejtua masës me: “O Njerëz! Dëgjoni çka do t’ju them…”, “O njerëz! Kini frikë Zotin dhe respektojeni Atë…”, dhe ata që kuptojnë sado pak nga stili fetar i të thirrurit, kuptojnë se kjo formë përfshin të gjithë njerëzit, besimtarët dhe jobesimtarët, muslimanët dhe të tjerët, sidomos nëse kemi parasysh faktin se në fund të kësaj ligjërate, Muhammedi, alejhis selam bën thirrje që të përcillen dhe transmetohen fjalët e tij tek të tjerët.
“O njerëz! I dëgjuat porositë e mia, futini në zemrat tuaja e në jetën tuaj. Të gjithë ata që i kanë dëgjuar këto fjalë të mia, le t’ua përcjellin atyre që nuk i kanë dëgjuar, sepse prej tyre mund të ketë më mbamendës se vetë dëgjuesit.”
Kjo dëshmon se Islami nuk luan rol përjashtues, përkundrazi, ai fton të gjithë që të bashkohen për një qëllim për të cilin i ka krijuar Allahu.
                                
Thuaju (o i dërguar): “O ithtarë të librit (Tevrat e Inxhil), ejani (të bashkohemi) te një fjalë që është e njëjtë (e drejtë) mes nesh dhe mes jush: Të mos adhurojmë, pos All-llahut, të mos ia bëjmë Atij asnjë send shok, të mos e konsiderojmë njëri – tjetrin zotër pos All-llahut”! E në qoftë se ata refuzojnë, ju thoni: “Dëshmoni pra, se ne jemi muslimanë (besuam një Zot)”! (Kur’ani: Ali Imran, 64.)
2.2. Pozita e njeriut
Se cili është qëndrimi i Islamit mbi njeriun dhe ç’vlerësim ka për të, më së miri mësojmë nga kjo festë. Se a fton Islami në mbytjen e njeriut apo në përkrahjen e tij për të zhvilluar jetën dinjitetshëm mësojmë nga porositë e Kurban Bajramit. Muhammedi, alejhis selam gjatë ligjërimit të tij, ndër tjera nënvizoi dhe këto fjalë: “O njerëz! Kini frikë Zotin dhe respektojeni Atë. Bëhuni të njerëzishëm dhe të drejtë ndaj vetes dhe ndaj të tjerëve. Kjo është dita e flijimeve në emër të Allahut. Më të vërtetë gjaku dhe pasuria juaj janë të shenjta për ju, derisa të takoheni me Krijuesin tuaj, ashtu siç është e shenjtë kjo ditë në këtë muaj dhe në këtë vend. Ruajeni, respektoni dhe nderojeni vlerën e personalitetit dhe dinjitetit njerëzor. Njeriu është vepër madhështore e Allahut dhe mjere ai që e nënçmon nderin dhe dinjitetin e veprës së Allahut.”
E shihni, njeriun e ka krahasuar me shenjtërinë e Shtëpisë së Zotit dhe vendit me të dashur te Tij, Mekkes. Si jo, kur Allahu në Kur’an tërheq vërejtjen se:
            ••      ••  
…kush mbyt një njeri (pa të drejtë), pa pasë mbytur ai ndonjë tjetër dhe pa pasë bërë ai ndonjë shkatërrim në tokë, atëherë (krimi i tij) është si t’i kishte mbytur gjithë njerëzit. E kush e ngjall (bëhet shkak që të jetë ai gjallë) është si t’i kishte ngjallur (shpëtuar) të gjithë njerëzit…” (Kur’ani: el-Maide, 32.)
E për të na bindur edhe më shumë për kujdesin për njeriun, në Kurban Bajram hasim edhe në porosi tjera, si p.sh. ndalimi i gjakmarrjes dhe ndalimi i kamatës dhe fajdes. “O besimdrejtë! Ta dini, ta mbani mend dhe të jeni të bindur se përfundoi koha e mosdijes dhe traditave të këqija, që i sollën fatkeqësi të shumta gjinisë njerëzore. Unë jua kam treguar rrugën e shpëtimit, nëpër të cilën duhet të shkoni. Gjakmarrja është e ndaluar…Fajdeja dhe kamata janë të ndaluara. Huadhënësi nga huamarrësi duhet ta marrë vetëm atë që vërtet ia ka huazuar… Duhet t`ua falni kamatat borxhlinjve.”
Si pasojë e anashkalimit të mësimeve islame, sot jo rrallë dëgjojmë për probleme me kamatë dhe fajde që dinë të kenë edhe epilog tragjik.
2.3. Diskriminim apo respektim gjinor
Nder akuzat që i vishen Islamit është edhe shkelja e të drejtës së gruas. Mendojnë se Islamit i bën padrejtësi gruas pasi që e detyron atë të vë shaminë, të mos ekspozojë bukuritë e saja trupore dhe të mos qëndrojë bashkë me meshkuj. Për këtë shkak mbase janë duke na e ndaluar edhe bartjen e shamisë në shkolla. Për ne e rëndësishme është të kuptojmë se këto janë akuza dhe se Islami ka ngritur pozitën e gruas. Ja çfarë porosish jep Muhammedi, alejhis selam në Arafat: “Me përgjegjësi të thellë përmbushni detyrat dhe obligimet që ekzistojnë ndërmjet burrit dhe gruas…Ruajuni nga prostitucioni, tradhtia bashkëshortore dhe xhelozia. Prostitucioni dhe tradhtia bashkëshortore janë mëkate të rënda, ndërkaq xhelozia mund të shkaktoj prishjen e bashkëshortësisë. Martohuni me ato që i doni. E kur vullneti i Zotit t’ju bashkojë, atëherë respektojeni dhe duajeni njëri-tjetrin dhe jetoni në dashuri dhe harmoni të vërtetë.
O bashkëshortë! Silluni ndaj grave tuaja me shumë mirësi dhe dashuri…
…Ata që shpifin për gratë e ndershme, le të jenë të mallkuar në të dy botët. Ata që i akuzojnë gratë e ndershme për tradhti në martese ose për amoralitet, ndërkaq që nuk mund për këtë t’i sjellin katër dëshmitarë të besueshëm, dënoni me tetëdhjetë goditje, dhe asnjëherë në të ardhmen në asgjë mos u besoni, sepse ata janë njerëz të këqij. Nëse mendoni se ndaj grave tuaja më nuk e ndjeni dashurinë e dikurshme, mos nxitoni, por mendoni mirë. Ndoshta Allahu nëpërmjet këtij sprovimi ju udhëzon në rrugën e fatit të ri të madh, me të cilën dëshiron t’ju përgëzojë. Mos kërkoni shkurorëzim pa shkaqe të arsyeshme, meqë prej të gjitha gjërave që Allahu i ka lejuar, më së tepërmi e urren shkurorëzimin. Gratë tuaja u janë dorëzuar në besë të Zotit. Respektojeni, o besimdrejtë, atë amanet të Zotit.”
3. Solidariteti
Therja e Kurbanit nuk është qëllim në vete. Allahu shumë qartë ka definuar rolin dhe rëndësinë që ka ai:
                      
Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja juaj. Ai ashtu ua nënshtroi ato juve që ta madhëroni All-llahun për udhëzimet që ua bëri. Bamirësve merru myzhde.” (Kur’ani: el-Haxh, 37.)
Dhe siç duket këtë nuk e kanë kuptuar të tjerët. Holanda para pak muajsh ka ndaluar therjen e kafshëve për kurban, dhe këtë duke qarë me lot krokodili, derisa siç e dini, nën “vëzhgimin” e tyre janë vrarë mbi tetë mijë boshnjakë muslimanë. Therja e kurbanit nuk nënkupton assesi mungesën e mëshirës ndaj kafshëve, sidomos kur dihet se Muhammedi, alejhis selam pati lajmëruar për një mëkatar që për shkak të dhënies ujë një qeni të etur kishte fituar parajsën dhe për një grua që për shkak të torturave ndaj një maceje kishte shkuar në ferr. Kurbani, ashtu sikur Sadakatul fitri në Ramazan, paraqet vetëm një aspekt të unitetit islam dhe interesimit të muslimanëve për njeri tjetrin.
Megjithëkëtë, kurbani nuk është gjithçka. Ose, kurbani nuk mund të përfshijë tërë humanizmin. Mu për këtë, ne gjejmë të Dërguarin e Allahut tek porositë:
“إنكم لن تسعوا الناس بأموالكم وإنما يسعهم منكم بسط الوجه وحسن الخلق
Ju, vërtetë nuk do të mund të mbuloni njerëzit me pasuritë tuaja (jo të gjithë njerëzit mund të përfitojnë nga pasuria juaj), por ajo që mund t’i mbulojë dhe përfshijë që të gjitha është buzëqeshja dhe morali juaj i mirë.”
Pra, për të dëshmuar humanizmin islam, sot nuk duhet të mjaftojmë vetëm me shpërndarje mishi, por duhet të thyejmë egon dhe unin, duhet të tregojmë nivel të lartë devotshmërie për të vizituar madje edhe ata që nuk na vizitojnë, nuk na flasin, janë të hidhëruar me ne, etj. Përshëndetni këdo që takoni dhe mos harroni të gëzoni fëmijët, sidomos jetimët.
4. Respektimi i prindërve
Tjetër aspekt që dëshmon humanizmin islam nga kjo festë është edhe porosia për respektimin e prindërve. Allahu në tregimin e Ibrahimit me të birin, Ismailin, alejhima-s-selam, sjell një shembull dhe model të përkryer të respektit për prindër.
                           
Dhe kur arriti ai (djali) që së bashku me të (me Ibrahimin) të angazhohet në punë, ai (Ibrahimi) tha: “O djali im, unë kam parë (jam urdhëruar) në ëndërr të të pres ty. Shiko pra, çka mendon ti?” Ai tha: “O babai im, punoje atë që urdhërohesh, e ti do të më gjesh mua, nëse do All-llahu, prej të durueshmëve!” (Kur’ani: es-Saffat, 102.)
Sa shumë kemi nevojë për një moral të këtillë sot kur prindërit, sidomos ata të shtyrë në moshë po pësojnë më së keqi. Fëmijët, të edukuar në fryma dhe kultura të ndryshme, gjithsesi të zhveshura nga ajo hyjnore, nuk ndiejnë shumë dhimbje për prindërit e tyre.
Kjo edukatë brilante e Ismailit, alejhis selam duhet të jetë motiv për respekt edhe më të madh, për kujdes dhe dhembshuri edhe më të theksuar karshi prindërve.
Përfundim
Të nderuar vëllezër!
Prej mirësive të kësaj feste është edhe kjo se krahas këtyre mësimeve dhe porosive, sjell edhe rrugën dhe mënyrën e realizimit, kultivimit dhe kujdesit për to. Në fakt, Kurban Bajrami na adreson në vendin ku këto mësime bëhen realitet. Nëse keni parasysh atë që potencuam se në këtë festë nuk ka rastësi, atëherë edhe lidhja e saj për Haxhit – vizitës së Xhamisë së parë, Qabesë, nënkupton këtë. Allahu i Madhëruar ka thënë:
• •   ••      
Shtëpia (xhamia) e parë e ndërtuar për njerëz, është ajo në Bekë (Mekke), e dobishme, udhërrëfyese për mbarë njerëzimin.” (Kur’ani: Ali Imran, 96.)
Pra, referencë për përsosje morale ehte Xhamia, andaj le të jetë pjesë e jetës sonë ajo, le të jetë vendpastrim për shpirtin, të lidhemi më shumë për saj dhe të mishërohemi me mësimet dhe edukatës e saj.
O Zot i Madhëruar! Na begato me të mirat Tua në këtë dhe botën tjetër!

HUTBEJA E DITËS SE ARAFATIT DHE KURBANIT

HUTBEJA E DITËS SE ARAFATIT DHE KURBANIT

Falënderimi i takon All-llahut. Atë e falënderojmë dhe prej Tij falje dhe ndihmë kërkojmë. Kërkojmë mbrojtje nga All-llahu prej të këqijave të vetvetes dhe të veprave tona. Kë e udhëzon All-llahu s’ka kush e lajthit dhe kë e largon nga rruga e vërtetë, s’ka kush e udhëzon. Dëshmoj se s’ka hyjni tjetër përveç All-llahut, i Cili është Një dhe dëshmoj se Muhammedi është rob dhe i dërguar i Tij.

Besimtarë të nderuar!

Dalëngadalë po i afrohemi ditëve më të çmuara të vitit, ditëve, domethënia e të cilave është vërtetë madhështore. Jemi më pranë ditëve, të cilat janë shumë të rënda dhe thuajse të papërballuara për djallin dhe pasardhësit e tij të mallkuar, në njërën anë, dhe janë ditë shprese, artikuluese të fuqisë, forcëmbledhëse, ditë krenarie dhe gëzimi, në anën tjetër për besimtarët. Jemi në vigjilje të Ditës së Arafatit, ditë kjo e cila e pikëllon shumë djallin e mallkuar. Imam Maliku transmeton nga Talha b. Ubejdil-lahu se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë: „ Djalli asnjëherë nuk është parë më i poshtëruar, përzënë, nënçmuar dhe hidhëruar se sa në Ditën e Arafatit me përjashtim të Ditës së Bedrit. Kjo për faktin se ai sheh zbritjen e mëshirës së Allahut dhe faljen e mëkateve të mëdha të robërve prej Tij“.

Jo vetëm ai, por edhe këta djajtë në formë njeriu, edhe këta le të dëshpërohen ngase mëshira e Allahut të Madhëruar kurrë nuk ka për t’i lënë vetëm besimtarët. Ajo, që edhe më shumë e shton dëshpërimin e djallit dhe pabesimtarëve, politeistëve, ateistëve, komunistëve, shekullaristë ve, laicistëve, natyralistëve, etj, është se, nëse Fier Bajrami shënonte fillimin e misionit islam, Dita e Arafatit së bashku me Ditën e Kurban Bajramit, shënojnë suksesin spektakular dhe të padiskutueshë m të përmbylljes së misionit islam. Në këtë dite zbriti ajeti:

“الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا

… Sot përsosa për ju fenë tuaj, plotësova ndaj jush dhuntinë Time, zgjodha për ju islamin fe…” (El Maide, 3).

Pastaj, përkujtimi se kjo ditë është dita e besëlidhjes ndërmjet njeriut dhe Allahut të Madhëruar se askënd përveç Tij, në asnjë forme dhe as mënyrë, nuk do ta adhurojnë, është po kështu një grusht i rëndë për të gjithë ata që përmendëm sipër.

Ibni Abbasi transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë: “Allahu mori besën e pasardhësve të Ademit në Ne’man (Arafat). Prej kurrizit të tij nxori të gjithë pasardhësit e Ademit që i ka krijuar, i shpërndau para Vetes, ashtu siç i takon madhërisë së Tij, si të ishin thnegla-milingona (ose si shumë të vegjël) dhe iu foli duke iu drejtuar: …A nuk jam Zoti juaj?” Ata thanë: “Po, dëshmuam!”. Të mos thoni në ditën e kijametit: “Ne nga ky (dëshmim) ishim të panjohur”. Ose të mos thoni: “Prindërit tanë më parë ishin idhujtarë, e ne ishim pasardhës të tyre. A do të na shkatërrosh ne për atë që bënë ata asgjësues të së vërtetës?”([1])”. ([2])

Xhematlinjë të dashur!

Neve po kështu këto ditë do të shënojmë këto festa edhe me ritin e kurbanit –therjes apo sakrificës për hirë të Allahut të Madhëruar. Historiku i Kurbanit apo thënë më mirë i Ibrahimit me të birin Ismailin, alejhima’s selam, reflekton edhe esencën e tij. Kurbani nuk theret pse Allahu i Madhëruar ka nevojë për të. Larg asaj, i pastër nga të metat është Allahu im. Kurbani theret që këto festa shumë të mëdha dhe jashtëzakonisht të rëndësishme të mos lënë pa i gëzuar edhe fukaratë. Mu për këtë Allahu i Madhëruar ka thënë:

“لن ينال الله لحومها ولا دماؤها ولكن يناله التقوى منكم

Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja juaj…”. El Haxh, 37.

Po kështu, me këtë ajet kur’anor iu kundërvihemi edhe atyre që vuajnë për kafshe dhe çdo vit, me rastin e haxhit, shfaqin dhimbjen e tyre se me miliona kafshë po theren. Këta njerëz të mjerë shumë më mirë do të kishte qenë sikur të ishin ankuar për kurbanët e gjinisë njerëzore, që vetëm në Irak qysh prej pushtimit më 2003 kanë humbur jetën mbi 1 milionë veta. Apo edhe tash, rishtazi, në Palestine pamë se si muslimanët e Gazës për shkak të bllokadës së çifutëve barbarë, vuajnë për një kafshatë bukë. Askush nuk ngriti zërin për ta, madje as muslimanët.

Mendoj se kjo hutbe, edhe pse është përgatitur të jetë e shkurtër për shkak të refrenit “s’kemi kohë”, megjithatë nuk do të ishte zgjatur nëse përmendim edhe disa bindje të gabuara rreth kurbanit. Kurbani nuk ndahet në gjini. Besimi se kurbani femër nuk vlen për mashkullin dhe se kurbani mashkull nuk vlen për femra është besëtytni. Kafsha për Kurban nuk bën të jetë e verbër, e çalë, e sëmurë, apo me brirë të thyer a veshë të prerë. Po kështu, kurban për të vdekur nuk ka. Therja e tij natën e bajramit është vetëm një mish i rëndomtë dhe jo kurban. Kurbani theret vetëm për të gjallët dhe atë pas namazit të bajramit e jo më herët.

Vëllezër besimtarë!

Bashkësia Islame e Kosovës, respektivisht M.M. ”Alauddin” në Prishtinë me paralelet e saja në Gjilan e Prizren, edhe këtë vit organizojnë therjen e kurbanëve. Çmimi i paraparë për këtë vit është 100 euro. Në mënyrë që porosite tuaja të kryhen sa më lehtë dhe në kohën e duhur, do të ishte mirë që pagesën ta bëni sa më shpejtë në Këshillin e Bashkësisë Islame në Vushtrri. Namazi i Bajramit falet në ora 7:34 kurse tekbiret fillojnë nga namazi i sabahut të Ditës së Arafatit, pra ditën e dielë.

***

O Zot! Na furnizo me iman, udhëzim, devotshmëri, nder dhe pasuri! Na i hap dyert e mirësive Tua që nuk harxhohen kurrë. Na bë falënderues të mirësive dhe pranues të dhuntive Tua.

O Zot! Përmirëso muslimanët, bashkoji në një fjalë të vetme, ktheji kah feja, caktoju liderë të drejtë që ua shtojnë krenarinë e jo liderë që ushtrojnë dhunë dhe terror mbi ta.

O Zot! Mos lë brengë tonën pa na e larguar, mëkat pa na e falur, të sëmurë pa na e shëruar, të vdekur pa na e mëshiruar, borxh pa na e paguar, të sprovuar pa e çliruar, mëkatarë pa udhëzuar, të shkelur (madhlum) pa e përkrahur, zullumqar pa e udhëzuar e nëse refuzon atëherë mos e lë pa e shkatërruar!

O Zoti ynë! Ndihmoje Islamin dhe muslimanët! Ruana fenë ndersa ata që bëjnë përpjekje për ta shkatërruar atë, shkatërroji Ti ata.

O Zot! Ne te lusim me emrin Tënd fisnik, me fytyrën Tënde të Ndritur, që ta mëshirosh Muhammedin dhe familjen e tij si dhe të na dhurosh kënaqësinë Tënde dhe Xhenentin Firdeus.

O Zot! Na begato me fjalë e vepra që na afrojnë tek Xhenneti dhe na vdis duke qenë robër të sinqertë me qëllime dhe vepra të mira.

Sedat Islami

——————————————————————————–
[1] el-A’rafë, 172-173
[2] Transmeton Imam Ahmedi në Musnedin e tij ndërsa Shejh Albani e ka cilësuar autentik.

DOMETHËNIET SHUMËDIMENSONALE TË SIMBOLIKËS SË SAKRIFICËS SË KURBANIT

DOMETHËNIET SHUMËDIMENSONALE TË SIMBOLIKËS SË SAKRIFICËS SË KURBANIT

Eudhu bil-Lahi mine’sh shejtani’rr rraxhim
Bismil-lahi’rr Rrahmani’rr Rrahim
الحمد لله مستحقِ الحمد بلا انقطاع، ومستوجبِ الشكر بأقصى ما يستطاع، الوهابُ المنان، الرحيم الرحمن. وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له، أكرم مسؤول، وأعظم مأمول، وأشهد أن سيدنا محمداً عبده ورسوله، الوافي عهده، الصادق وعده، صلى الله عليه، وعلى آله وأصحابه وتابعيه وأحزابه، صلاة تُشْرٍِقُ إشراق البدور.
Falënderimet, lavdërimet dhe madhërimet më të sinqerta dhe më kulmore janë për Ty o Zoti ynë, Zoti i qiejve dhe tokës, dëshmojmë se askush përveç Teje nuk meriton të adhurohet në asnjë formë dhe në asnjë mënyrë…Dëshmojmë edhe për Muhammedin si të dërguarin Tënd të fundit, me të cilin përmbylle pejgamberinë…
O Zoti ynë, mëshiroje Muhammedin, alejhi’s selam dhe ngrite atë në pozitat që ia premtove, kurse familjen, shokët dhe neve, pasuesit e tij, mos na ndajë nga mëshira Jote, na llogarit me të dhe na fut në Xhennet me të!
Të nderuar vëllezër besimtarë të pranishëm!
Dhe ju, telespektatorë të respektuar, që këtë ngjarje madhështore e përcillni nëpërmjet ekraneve tuaja anekënd vendit dhe botës!
Më lejoni që fillimisht t’iu përshëndes me përshëndetjen, burimi, esenca dhe reflektimi i së cilës është paqe, pra:
Es Selamu alejkum ve rahmetullahi ve berekatuhu!
Paqja, mëshira dhe dhuntitë e Allahut qofshin mbi ju!
Besimtarë të nderuar!
S’do mend se festat janë pjesë rekreative e jetës, pa të cilat vështirë se mund të paramendohet ajo…Edhe Islami si fe dhe sistem jete, i ka përvetësuar ato, vetëm se i ka rregulluar me norma dhe parime, të cilat, me gjithë praninë e sfondit të tyre prej gëzimi e hareje, prapëseprapë në thelb dhe esencë mbesin adhurim për Allahun. Pra, festat në Islam janë më shumë se argëtim…Ato përçojnë mesazhe devotshmërie dhe sinqeriteti, humaniteti dhe mëshire, solidariteti dhe harmonie, bashkimi dhe përafrimi…
Kështu, madhështia e ditës së sotme, festimin e së cilës veç e kemi filluar, tejkalon suazat e çdo dite tjetër festive…Sot festojmë Ditën, e cila në vete ngërthen një muze të tërë përkujtimesh; një botë plot e përplot mirësish; një falënderim të sinqertë për Allahun; një përkatësi të denjë tonën për Islam, kurse koincidenca e ditës së xhuma kësaj feste vetëm sa ia shton ndriçimin dhe madhështinë.
Vëllezër të dashur besimtarë!
(Sakrifica në përgjithësi…)
Një ndër ritualet më impozante të kësaj feste mbetet Sakrifica, të cilës edhe do t’ia kushtojmë këtë ligjëratë.
Sakrifica dhe vetëmohimi për Allahun e Madhëruar është alfa dhe omega e sinqeritetit dhe devotshmërisë së besimtarit, sikur që është A-ja dhe Zh-ja e kulturës dhe civilizimit në përgjithësi. Prestigji i saj rritet në saje të aspekteve që përfshin, e të cilat fillojnë nga më të thjeshtat e deri tek më e çmuara, më e shtrenjta, tek veta jeta… Sakrifica edhe vdekjes i jep kuptim…Allahu i Madhëruar thotë:
“إِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ
All-llahu bleu prej besimtarëve shpirtrat dhe pasurinë e tyre me xhennet….”. Et Teube, 111.
Pra, ata sakrifikuan me jetët dhe pasuritë e tyre e në këmbim Allahu i Madhëruar ua dha parajsën-Xhenentin.
Sakrifica, gjykuar nga këndvështrimi islam, nuk është alternativë, që mund ta bësh apo ta lësh. Ajo, deri diku është obligative ngase si pjesë e besimit paraqet të kundërtën e Fiskut, një term fetar ky që paraqet shkelësin e rregullave të fesë, siç është aluduar në Kur’an, në kaptinën Et Teube, ajeti 24 .
Besimtarë të nderuar!
(Kurbani dhe historiku i tij)
Urtësitë dhe sekretet e sakrificës së Kurbanit do të preferoja t’i paraprijmë me një rezyme të shkurtër rreth Kurbanit dhe historikut të tij! Kurbani është kafsha, e cila, rëndom, theret për Festën e Kurban Bajramit, qoftë si rit në kuadër të ritualeve të Haxhit, apo edhe si traditë për ata që nuk janë në Haxh. Allahu i Madhëruar e ka urdhëruar Muhammedin, alejhi’s selam duke i thënë:
” فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَٱنْحَرْ
Andaj ti falu dhe prej kurban për hir të Zotit tënd!”. El Keuther, 2.
Kurbani, si rit, daton që nga ekzistenca e fesë. Me të përmendur këtë, vetvetiu vëmendja zhvendoset tek Ademi, alejhi’s selam, respektivisht, tek dy bijtë tij, që për zgjedhjen e një kontesti ndërmjet tyre, u desh që të ofrojnë Kurban për Zotin, dhe cilit do t’i pranohej Kurbani, ai do të ishte në të vërtetën. Nga këtu fillon por vetëm si rit dhe përkushtim ndryshe gjatë historisë ai ka pësuar ndryshime në praktikën rituale. Tek vet bijtë e Ademit, alejhi’s selam ishte zjarri ai që e ngrëni Kurbanin e jo therja, siç daton nga Ibrahimi, alejhi’s selam për të vazhduar kështu deri në amshim…
Kurbani është i njohur shumë edhe tek të ashtuquajturat fe tokësore, por me dedikim dhe ritual që përkon më shumë me natyrën idhujtare se sa atë monoteiste.
Besimtarë të nderuar!
Urtësitë e sakrificës së Kurbanit, marrë përgjithësisht, kanë një shtrirje vertikale, në raport me Allahun, dhe horizontale, në raport me njeriun, dhe një kategorizim apo selektim i thjeshtë i tyre ato do t’i bënte të degëzuara kështu:
• Urtësi në sferën e kredos apo besimit islam
• Urtësi në sferën e adhurimit
• Urtësi në sferën sociale të muslimanëve, dhe
• Mësime për edukim të mirëfilltë.
Le të shohim diç më konkrete nga këto që përmendëm.
1. Në sferën e kredos apo besimit islam, Kurbani paraqet besimin e pastër në Allahun e Madhëruar, besim ky që dallon Islamin nga besimet tjera. Derisa më parë Kurbani therej për idhuj, të vdekur, xhinë, në Islam, ai, si pjesë përbërëse e tij, patjetër se duhet të jetë vetëm për Allahun e Madhëruar si çdo vepër tjetër dhe duhet të jetë, kur bëhet fjalë për therje, në përputhje të plotë me rregullat e legjislacionit. Allahu i Madhëruar thotë:
” قُلْ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Thuaj: “Namazi im, kurbani im, jeta ime dhe vdekja ime janë thjesht për All-llahun, Zotin e botëve”. El En’amë, 162.
” فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ
Andaj ti falu dhe prej kurban për hir të Zotit tënd!”. El Keuther, 2.
Në koment të këtij ajeti është thënë: Njerëzit faleshin dhe thernin kurbane për idhuj kështu që Allahu e urdhëroi profetin e Tij, Muhammedin, alejhi’s selam, që adhurimi dhe kurbani i tij dhe tërë njerëzimit të jenë ekskluzivisht vetëm për Të.
Kurbani si rit paraqet edhe një aspekt shumë të rëndësishëm të besimtarit. Emocionet e tij dhe ndjenjat nuk janë para parimeve. Thirrja e Zotit është më parësore për tu respektuar se çdo gjë tjetër. Ibrahimi, alejhi’s selam natyrisht se kishte dhimbje për të birin por urdhri i Allahut të Madhëruar për të ishte para çdo gjëje, dhe shih për këtë edhe u nderua me epitetin Halilullah – dost i Allahut, epitet ky që vërtet nderon atë shumë.
Kurbani në këtë aspekt paraqet edhe një diagonale vertikale e cila bën një lidhje tjetër, atë të të gjithë profetëve. Identifikimi i Kurbanit si rit me Ibrahimin, alejhi’s selam, sa shpreh këtë po aq shpreh edhe transparencën e Islamit, i cili me aprovimin e parimit për besim të obliguar në të gjithë profetët dëshmon tolerancën dhe gatishmërinë e tij për një rend fetar unifikues në botë, ku asnjë profet nuk do të nënçmohej, ku Zoti nuk do të adhurohej sipas tekeve e qejfeve, ku Atij nuk do t’i përshkruheshin fëmijë e bashkëshorte, me një fjalë ku besimi i proklamuar nga të gjithë profetët do të merrte timonin e drejtimit të botës për çka si rezultat do të kishte harmoninë dhe bashkëjetesën e lumtur të të gjithë njerëzve.
Besimtarë të nderuar!
2. Sferën e adhurimit dhe falënderimit, Kurbani, para së gjithash e shpreh edhe nga vet domethënia e tij gjuhësore për faktin se si emër rrjedh nga folja karrebe që d.t.th. ofron, afrohet me diç te dikush…dhe Kurbani është afrim i njeriut me të tek Allahu. Megjithatë, urtësia e Kurbanit është shumë më e madhe. Ai në vete gërsheton adhurimin dhe falënderimin për disa nga arsyet në vijim:
1. Është kulm adhurimesh për faktin se është vepër me të cilën përmbyllen veprat e mira. Nëse Hixhreti u përmbyll me pendim, siç qëndron në ajetin 31 të kaptinës En Nurë; nëse Xhumaja vjen si përmbyllje e adhurimit javor; nëse Fitër Bajrami vjen si përmbyllje e agjërimit, atëherë Kurban Bajrami na vjen si përmbyllje e dhjetë ditëve më të mira të Allahut të Madhëruar, madje vet dita e tij është dita e mirë, siç është vërtetuar në hadithin e Edu Davudit të verifikuar si të saktë nga Albani. Madje si festë konsiston me një tjetër festë, atë të përmbylljes legjislative të Islamit, e cila në krahasim më Fitër Bajramin, që shënonte fillimin e shpalljes islame, paraqet fundin legjislativ por jo edhe valid dhe funksionues të fesë islame. Rrëfimi i Omerit me një arab çifut, i shënuar në koleksionin e Buhariut, është i njohur për ju.
2. Kurbani paraqet pastërtinë shpirtërore. Shlyerjen totale të mëkateve në Haxh, të cilën e paralajmëroi Muhamedi, alejhi’s selam, disa nuk mund ta merrnin me mend, kështu që thënies së tij autentike i dhanë komente të ndryshme. Megjithatë, nëse ndalemi tek ritualet e Haxhit, do të shohim se për qëllim është pastrimi nga të gjitha mëkatet. Ja përse. Ndalesat ose punktet rituale, nëse mund t’i quaj kështu, që janë bërë para ardhjes tek Qabeja, tek vizita kryesore, fshehin në vete një urtësi, të shpalosur nga njëri prej gjeneratave tona të hershme. Ai, pozitën e Arafatit jashtë Haremit, e kishte arsyetuar me faktin se Qabeja është shtëpia e Allahut ndërsa Haremi është dera e (shtëpisë së) Allahut andaj kur muslimanët të vijnë, ata delen së pari te dera. Më pas ata, figurativisht, hyjnë në korridorin e shtëpisë së Allahut, hyjnë në Muzdelife, e cila paraqet portën e dytë, dhe pas kalimit të kësaj porte vjen momenti i takimit por paraprakisht njeriu i hedh vetes edhe një shikim për të parë në mos i ka mbetur ndonjë papastërti, që thënë me gjuhën e Haxhit e edhe të ligjëratës sonë, ther Kurbanin, dhe pas kësaj hyn në shtëpinë e Allahut të Madhëruar.
3. Kurbani, shikuar me syrin e një besimtari, është falënderim për mirësitë e Allahut të Madhëruar, dhe siç është tradite e trashëguar nga Pejgamberi, alejhi’s selam, sa herë që njeriu begatohet me diç, ai në vend të përbuzjes, mashtrimit apo mosmirënjohjes, duhet të tregohet më modest, më i drojtur dhe rrjedhimisht edhe më falënderues. Ai ka moto moton e Muhammedit, alejhi’s selam:
” أفلا أكون عبدا شكورا
A të mos jam rob falënderues?!”. Transmetim unanim.
Muslimanë të respektuar!
3. Në sferën solidare, Kurbani është botë më vete. Njeriu, thotë gruaja e Pejgamberit, alejhi’s selam, Aisheja, është i krijuar ta dojë atë që i bën mirë dhe ta urrejë atë që i bën keq. Vështruar nga ky konstatim që ka bazë profetike ngase në hadith qëndron “Shkëmbeni dhurata (që) të duheni” , Kurbani arrin të shënojë rezultate të kënaqshme në përafrimin e njerëzve. Madje vet qëllimi tij është ky ngase:
” لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَكِن يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنكُمْ
Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja juaj…”. El Haxh-xhu, 37.
Madje, thënë të vërtetën, solidarizimi me myslimanët nuk është krejt çështje opsionale. Nëse myslimanët i ngjajnë një trupi që po ankoi një gjymtyrë ankon i tërë trupi, atëherë ikja nga kurbani ose qëllimi i tij nuk ka sens për besimtarin. Mu për këtë, Pejgamberi, alejhi’s selam muslimanëve të parë ua ndaloi deponimin e mishit të Kurbanit më shumë se tri ditë. Vitin tjetër hoqi këtë ndalesë me arsyetimin: “Hani, ushqeni të tjerët dhe depononi ngase vitin e kaluar ua ndalova këtë për shkak se njerëzit patën një krizë kështu që desha participimin tuaj në tejkalimin e saj”. Buhariu.
Kurbani njëherësh është edhe aspekt teknik i festave. Ai synon qetësimin shpirtëror nga mungesa e të mirave materiale të të gjithë muslimanëve, të paktën këtë ditë festive. Mu për këtë, Pejgamberi, alejhi’s selam kishte qortuar ashpër ata që kanë mundësi e nuk therin Kurban. Ibni Maxheh transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë: “Kush ka mundësi materiale dhe nuk ther Kurban, atëherë ai le të mos i afrohet faltores sonë”.
Aspekt tjetër prej nga rrezaton fuqishëm solidariteti i Kurbanit është edhe pozita e tij si vazhdimësi e ceremonisë ku u proklamua zhdukja e dy negacioneve më të mëdha të solidaritetit. Fjala është për fjalimin më madhështor të mbajtur ndonjëherë nga njeriu, fjalimin e Muhammedit, alejhi’s selam në Arafat, ku fajden-kamatën dhe vrasjet e hakmarrjet i zhduku nga praktika dhe tradita e muslimanëve për t’i zëvendësuar ato me këtë sakrificë, e cila afron e nuk ndan, bashkon e nuk përçan, sjell dashuri e jo urrejtje…Pra, nëse doni t’iu ndihmoni njerëzve, atëherë dijeni se kamata është rruga e gabuar kurse alternative hallall keni këtë, kurbanin dhe ndihmat tjera vullnetare.
Besimtarë të nderuar!
4. Në sferën edukative, mësimet e Kurbanit sigurisht se na kthejnë në retrospektivë, atje tek Ibrahimi dhe Ismaili, alejhim’s selam. Këtë edhe e synojmë këtu. Duam që sot sakrifica e tij, flijimi i tij, të jenë model për të rinjtë tanë, të cilët, të dhënë pas epsheve dhe kënaqësive kalimtare janë duke trasuar rrugën e gabuar, rrugën e arrogancës ndaj prindërve. Me keqardhje konstatoj se sot na bie të dëgjojmë edhe për dhunë fizikë të fëmijëve ndaj prindërve, madje raste kur kjo kalon në ekstremitet dhe prindi pëson edhe me jetë, dhe tash më lejoni që t’ua bëj një pyetje: Po t’i thuhej Ismailit, alejhi’s selam se ka edhe fëmijë të tillë, sigurisht se nga habia ndoshta edhe do të alivanosej. Ai me gjasë rinisë sonë do t’ia përkujtonte këtë insert të tregimit të tij të regjistruar në Kur’an:
” فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ
Dhe kur arriti ai (djali) që së bashku me të (me Ibrahimin) të angazhohet në punë, ai (Ibrahimi) tha: “O djali im, unë kam parë (jam urdhëruar) në ëndërr të të pres ty. Shiko pra, çka mendon ti?” Ai tha: “O babai im, punoje atë që urdhërohesh, e ti do të më gjesh mua, nëse do All-llahu, prej të durueshmëve!”. Es Saffat, 102.
E shihni, Ibrahimi, alejhi’s selam edhe deshi të kërkonte nga i biri do të thosha me gjuhën e të rinjve të sodit një absurditet, kasapllëk, pashpirtësi, e ku ta di çka tjetër, por megjithatë gjeti përveç gatishmërisë edhe moralin dhe sjelljen shumë të kulturuar të tij. Ismaili, alejhi’s selam, edhe në ato momente kur jeta e tij ishte në pyetje, babait nuk iu drejtua me emër, madje as me “baba” por përdori shprehjen ledhatuese dhe përkëdhelëse, e cila shpreh dashurinë që kishte ndaj babait.
Besimtarë të nderuar!
Dhe për fund fare, më lejoni që tua përkujtoj se Kurbani nuk theret para faljes se namazit te Bajramit, ndryshe ai nuk gëzon statutin e Kurbanit por vetëm të një sadakaje – lëmoshe të rëndomtë. Kurbani, doemos, duhet te theret pas namazit të Bajramit, dhe për të gjithë ata që nuk kanë mundësi t’i therin kurbanat në shtëpitë e tyre, Bashkësia Islame organizon therjen dhe distribuimin e tyre në nivel të Kosovës, në vendet më të nevojshme. Ju mund të lajmëroheni në Këshillat lokalë të Bashkësisë Islame ku mund të gjeni detajet tjera përkatëse.
Besimtarë të nderuar!
Në ndarje nga kjo ligjëratë, më lejoni të mbetem me shpresë se mesazhet dhe mësimet e kësaj dite dhe kësaj sakrifice do të mishërohen me ju dhe do të reflektojnë edhe në sjelljet dhe veprimtaritë tuaja.
Ju faleminderit shumë!
Wes selamu alejkum!

(Kjo ligjëratë është mbajtur më 27.11.2009 si pjesë e manifestimit zyrtar të BI-së për Kurban bajram 2009)

DITËT E TESHRIKUT

DITËT E TESHRIKUT

Falënderimet i takojnë Allahut ndërsa përshëndetjet qofshin mbi zotëriun tonë, Muhammedin, familjen, shokët dhe mbarë pasuesit e tij gjer në amshim!
Të nderuar muslimanë!
Në vazhdën e ligjëratave të parapara për sezonin e ritualit të haxhit, ndër tjera, kemi paraparë të flasim edhe për vlerën e këtyre ditëve madhështore, ditë që Allahu i ka veçuar prej të tjerave. Thotë Allahu:
„وَرَبُّكَ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَيَخْتَارُ مَا كَانَ لَهُمُ الخِيَرَةُ
Zoti yt krijon çka të dojë dhe zgjedh kë të dojë, atyre nuk u takon zgjedhja…“. ([1])
Natyrisht se gjatë ligjëratave „Vlera e dhjete ditëve të Dhu’l Hixh-xhes“, në përgjithësi, „Haxhi dhe katër llojet e njerëzve“, „Dita e Arafatit“, etj, kemi folur për rëndësinë dhe porositë e mësimet që vjelim prej këtyre ditëve, megjithatë sot, me lejen e Allahut, ligjërata jonë fokusohet vetëm në vlerën e Ditëve të Teshrikut. Këto ditë, siç do të sqarojmë më poshtë, janë tri ditët pas ditës së parë të Kurban Bajramit.
Xhemat i nderuar!
Për të qenë ligjërata sa më mësimdhënëse, sa më e dobishme, si përkujtim, do të bëjmë dy tri fjalë edhe për ditën e parë të Kurban Bajramit. Dita e parë e Bajramit është Dita e Haxhit të madh, ditë prej ditëve më të mira të vitit, siç thotë Pejgamberi, alejhi’s selam:
„إِنَّ أَعْظَمَ الْأَيَّامِ عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَوْمُ النَّحْرِ ثُمَّ يَوْمُ الْقَرِّ
Vërtet, ditët më të mëdha tek Allahu janë Dita e Nahrit ([2]) dhe Dita e Karr-rrit ([3])“. ([4])
Bazuar në këtë, kjo ditë është më e madhe se sa dita e Fitër Bajramit, dhe për arsye se në këtë ditë krahas namazit të bajramit kryhet edhe riti i therjes së kurbanit. Këtu, për ta shfrytëzuar rastin, ua bëj me dije besimtarëve se K. Bajrami nuk është “Bajrami i vogël” por “Bajrami i madh”.
Bajrami është festa jonë me citat fetar, dhe kjo, krahas tjerash, d.t.th.: se Islami si fe ka rregulluar dhe sistemuar edhe jetën festive të njeriut. Lejohet dëfrimi në Bajram, lejohet gëzimi por jo shthurja morale, jo dëfrimi i pakontrolluar.
“إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَبْدَلَكُمْ بِهِمَا خَيْرًا مِنْهُمَا يَوْمَ الْأَضْحَى وَيَوْمَ الْفِطْرِ
Allahu ua ka ndërruar këto dy ditë me dy më të mira: Ditën e Fitër Bajramit dhe Ditën e Kurban Bajramit”. ([5])
Sot ekskluzivisht do t’i përkushtohemi ditëve të teshrikut, këtyre ditëve festive që gazmojnë zemrat tona përherë…
1. Përse quhen me këtë emër?
Ditët e Teshrikut janë tri ditët vijuese pas ditës së parë të K. Bajramit, e të cilat janë: Dita e 11-të, e 12-të dhe e 13-të e muajit Dhu’l Hixh-xheh. Kështu, dita e parë e bajramit, nuk llogaritet në këto tri ditë([6]). Këto ditë kane një emër të përgjithshëm, Ejjamu’t Teshrik-Ditët e Teshrikut, por kanë edhe emra të veçantë. Sa i përket emërtimit të tyre me „Teshrik“ janë transmetuar disa mendime të dijetarëve:
Quhen kështu ngase mishi i kurbanëve vendoset në diell për t’u thare-terur.
Kurbani nuk theret derisa të lind (teshrik) dielli([7]).
Namazi i K. Bajramit nuk falet derisa të lind dielli, dhe meqë këto ditë pasojnë ditën e parë të K. Bajramit, janë quajtur me këtë emër([8]).
Është thënë se quhen me këtë emër ngase arabët para islamit thoshin: “أشْرِقْ ثَبِير كَيْمَا نُغِير qe d.t.th.: أي ادخل أيها الجبل في الشروق لكي ندفع للنَّحْر Hyn oj kodër nën rrezet e diellit që të nxitojmë për therjen e kurbaneve”. Pra nga kjo fraze është huazuar emërtimi i këtyre ditëve([9]).
Këtyre ditëve iu thuhet edhe Ejjamu mina- Ditët e Mina-së([10]). Ndërsa përkitazi me emrat personal të tyre, është thënë:
§ Dita e 11-të (e parë në renditje) quhet Jevmu’l karr-rri (Dita e qëndrimit) ngase haxhilerët qëndrojnë neë Mina.
§ Dita e 12-të (e dyta) quhet Jevmu’n nefri’l evvel (dita e largimit të parë). Quhet me këtë emër ngase haxhilerët, që dëshirojnë të nguten([11]), largohen nga Mina([12]).
§ Dita e 13-të (e treta) quhet Jevmu’n nefri’th thani (dita e largimit të dytë, dhe ka kuptimin e të parës).
2. Vlera e tyre
– Ditët e teshrikut janë tri ditët vijuese pas ditës së parë të Kurban Bajramit. Ato janë të synuara në ajetin kur’anor:
„وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ
All-llahun përmendeni në ditët e caktuara (në ditët e bajramit)…“. ([13])
– Ato janë festë për ne, siç thotë Muhammedi, alejhi’s selam:
“يوم عرفة ويوم النحر وأيام التشريق عِيدُنا أهلَ الإسلام، وهي أيام أكل وشرب
Dita e Arafatit, dita e parë e Kurban Bajramit, ditët e teshkrikut (tri ditët vijuese të k. bajramit) janë festa jonë, ithtarëve të Islamit; ato janë ditë ngrënie dhe pijeje”. ([14])
– Këto ditë janë ditë për therje të kurbanit, i cili ekskluzivisht duhet të jetë vetëm për Allahun. Thotë Allahu:
“قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
Thuaj: “Namazi im, kurbani im, jeta ime dhe vdekja ime janë thjesht për All-llahun, Zotin e botëve”. ([15])
Therja e kurbaneve aspak nuk korrespondon me shpifjen që i bëhet Islamit se kinse ai nuk ka mëshirë ndaj kafshëve. Allahu, sikur që ka krijuar njeriun ka krijuar edhe kafshën, dhe ka sqaruar se sikur që mëshira e Tij kaplon atë që kujdeset për kafshë po kështu ndëshkimi i Tij përfshin atë që është i vrazhdë ndaj tyre.
Ebu Hurejre r.a. thotë se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë:
“Një njeri duke udhëtuar në një rrugë e kaplon etja e madhe, e gjen një pus, zbret në të dhe pi ujë. Pastaj del nga pusi dhe has një qen me gjuhë të nxjerrë jashtë që han baltë nga etja. Njeriu thotë: “Këtë qen e paska kapluar etja siç më pat kapluar edhe mua më parë”. Pastaj njeriu zbret në pus dhe mbush këpucën e vet me ujë, pastaj e kap me gojë derisa ngjitet lartë dhe i jep të pijë qenit. All-llahu për këtë e falënderon dhe ia fal mëkatet”. (As’habët i) Thanë: “O i Dërguari i All-llahut, edhe për kafshët kemi shpërblim?” (Pejgamberi) Tha: “Në gjithçka që ka mëlqi të lagur ka shpërblim”. ([16])
Në një transmetim të Buhariut dhe Muslimit (ku kjo ngjarje theksohet më gjerësisht), theksohet:
“Një ditë një qen u soll rreth pusit, pasi që etja e kishte kapluar për vdekje. Atë e sheh një lavire dhe horre prej Beni Israilëve e cila e zbathi këpucën e saj dhe me të i dha ujë qenit derisa e ngopi; për këtë vepër iu falën mëkatet”.
E shihni, Allahu fali mëkatet e një prostitute vetëm e vetëm se ajo tregoi kujdes për një kafshë. Por, siç thamë, ndëshkimi kaplon ata që janë të vrazhdë dhe të pamëshirshëm ndaj tyre. Nga Ibni Umeri r. anhuma transmetohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë:
“Një grua do të dënohet për shkak të maces. E ka mbyllur në shtëpi derisa ka ngordhur, e për këtë do të hyjë në zjarr. As s’e ka ushqyer, as nuk i ka dhënë ujë kur e ka mbyllur, as nuk e ka lëshuar që vetë të ushqehet me zvarritësit dhe insektet e tokës”. ([17])
Nga Ibni Umeri r. anhuma transmetohet se ai ka kaluar pranë disa djelmoshave nga fisi Kurejsh, të cilët e kishin vendosur një shpend për ta qëlluar; dhe ata e qëllonin me shtiza. Kush nuk e qëllonte, shtizën e vet ia jepte pro­narit të shpendit. Kur e panë Ibni Umerin, djelmoshat u shpërndanë, kurse Ibni Umeri u tha:
“Kush bën kështu? All-llahu e ka mallkuar kush bën kështu. Vërtet i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. e ka mallkuar çdokënd që merr krijesë të gjallë për cak në të cilin qëllohet me diç”. ([18])
Kurbani është një simbol nënshtrimi absolut për Allahun duke dhënë edhe gjënë më të çmuar, dhe nëse Ibrahimi, alejhi’s selam, ka qenë i gatshëm që për Allahun ta therë edhe djalin e tij, Ismailin, alejhi’s selam, atëherë a thua vallë ne nuk jemi në gjendje që për Allahun ta therim një kurban. Përfundimisht, Allahu sqaron se:
“لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ
Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja juaj. Ai ashtu ua nënshtroi ato juve që ta madhëroni All-llahun për udhëzimet që ua bëri. Bamirësve merru myzhde”. ([19])
– Këto ditë edhe pse festë megjithatë sikur festat tjera janë adhurime. Allahu i Madhëruar ka thënë:
“وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ
… dhe që ta përmendin All-llahun në ato ditë të caktuara (në shenjë falënderimi)…”. ([20])
Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë:
“أيام التشريق أيام أكل وشرب، وذكر لله
Ditët e Teshrikut janë ditë ngrënie, pijeje dhe përmendjeje të Allahut”. ([21])
3. Rregullat përkatëse të këtyre ditëve
1) Nuk lejohet agjërimi i tyre ngase Muhammedi, alejhi’s selam ka thënë:
“أيام التشريق أيام أكل وشرب، وذكر لله
Ditët e Teshrikut janë ditë ngrënie, pijeje dhe përmendjeje të Allahut”. ([22])
Ibni Omeri dhe Aisheja transmetojnë se:
„لَمْ يُرَخَّصْ فِي أَيَّامِ التَّشْرِيقِ أَنْ يُصَمْنَ إِلا لِمَنْ لَمْ يَجِدْ الْهَدْيَ
Pejgamberi, alejhi’s selam nuk i ka dhënë leje askujt të agjërojë këto ditë përveç haxhiut që nuk ka mundësi të therë kurban“. ([23])
Transmetohet se Pejgamberi, alejhi’s selam:
“ نهى عن صوم ستة أيام من السنة : ثلاثة أيام التشريق و يوم الفطر و يوم الأضحى و يوم الجمعة مختصة من الأيام
Ka ndaluar të agjërohen gjashtë ditë gjatë vitit: Tri ditët e Teshrikut, Ditën e Fitër Bajramit, Ditën e K. Bajramit, dhe Ditën e Xhuma, që është e veçuar nga ditët tjera”. ([24])
„نهى عن صيام يوم قبل رمضان و الأضحى و الفطر و أيام التشريق
Ka ndaluar të agjërohet një ditë para Ramazanit, Ditën e K. Bajramit, Ditën e F. Bajramit dhe tri ditët e Teshrikut“. ([25])
Abdullah b. Amri kishte shkuar në Ditët e Teshrikut tek babai i tij Amr el-Asi, dhe ai me atë rast ia ofroi ca ushqim. Jam agjërueshëm, nuk mund të ha- i qe përgjigjur Abdullahu. Ha, ngase këto janë ditë që Pejgamberi, alejhi’s selam na urdhëronte të hanim në to dhe na ndalonte agjërimin e tyre([26])-i tha babai.
Disa nga selefi mendonin se lejohet agjërimi i këtyre ditëve, por ky mendim, ose është thënë si shkak i mos njohjes-informimit me hadithet e ndalimit, ose edhe mundësia tjetër që ata kanë patur për qëllim haxhiun që bën haxhin temettu’ apo Kiran dhe nuk ka mundësi të therë kurban. Këtij i lejohet agjërimi i këtyre tri ditëve, siç ka thënë Allahu:
„فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنْ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ
…ai që bënë umren para haxhit (duhet therrë) një kurban që i vjen më lehtë, mirëpo nëse nuk ka, le të agjërojë tri ditë gjatë haxhit e shtatë ditë kur të ktheheni, këto janë dhjetë ditë të plota…“. ([27])
Vërtetim tjetër për këtë merret edhe hadithi i Buhariut nga Amri dhe Aisheja se:
“لم يُرَخَّص في أيام التشريق أن يُصَمْن إلا لمن لم يجد الهدي
Nuk lejoi që të agjëroheshin Ditët e Teshrikut përveç për atë që nuk pati mundësi të therë kurban”.
2) Dhikri. Meqë këto ditë janë si përmbyllje e sezonit të haxhit, një sezonë adhurimi, ku haxhilerët përmbyllin vlerën e dhjetë ditëve të Dhu’l Hixh-xhes me ritualet e Haxhit ndërsa ata që nuk kryejnë Haxhin plotësojnë me rituale adekuate, si: falja e namazit të bajramit, therja e kurbanit, etj, u përshtat që ato ditë të përmbyllen me dhikr-përkujtim të Allahut([28]). Thotë Pejgamberi, alejhi’s selam:
“أيام التشريق أيام أكل وشرب، وذكر لله
Ditët e Teshrikut janë ditë ngrënie, pijeje dhe përmendjeje të Allahut”. ([29])
Urtësia e tekbirit në këto ditë, siç potencon Hitabiu, është për faktin se pabesimtarët në periudhën paraislame kurbanet e tyre i thernin në emër të putave dhe idhujve të tyre ndërsa ne, nëpërmjet shqiptimit të tekbirit, shprehim besimin tonë të pastër se këtë rit, sikurse çdo gjë tjetër, e kryejmë vetëm për Allahun e Madhëruar([30]).
Dhikri, si formë adhurimi, është një ligj i Allahut pas çdo adhurimi([31]). Në lidhje me namazin Allahu i madhëruar ka thënë:
„فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِكُمْ
Kur të kryeni namazin (e frikës) përmendeni All-llahun, kur jeni në këmbë, ulur, të mbështetur…“. ([32])
Përkitazi me namazin e xhumasë ka thënë Allahu:
“فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
E kur të kryhet namazi, atëherë shpërndahuni në tokë dhe kërkoni begatitë e All-llahut, por edhe përmendeni shpeshherë All-llahun, ashtu që të gjeni shpëtim“. ([33])
Po kështu, për Haxhin, Allahu thotë:
“فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً
E kur t’i kryeni detyrat tuaja, përmendeni All-llahun sikurse i përkujtoni prindërit tuaj, bile përmendeni edhe më forte…”. ([34])
Dhikri në këto ditë është në format dhe aspektet vijuese:
§ Tekbiri pas çdo namazi. Këshilli i Përhershëm për Fetwa, përkitazi me dhikrin në këto ditë, ka lëshuar këtë deklaratë: Në festën e K. Bajramit ligjësohet tekbiri i pakushtëzuar dhe ai i kushtëzuar. I pakushtëzuar është tekbirit në çdo kohë prej fillimit të muajit Dhu’l Hixh-xhe e deri në ditën e fundit të bajramit ndërsa i kushtëzuari është vetëm pas namazeve farz duke filluar nga namazi i sabahut të Arafatit e deri në ikindinë e ditës së tretë dhe të fundit të teshrikut([35]). Forma e tekbirit është: Allahu ekber, Allahu ekber, la ilahe il-la Allah, vallahu ekber, Allahu ekber ve lil-lahi’l hamd!
§ Përmendja e emrit të Allahut (bismilah-i) me rastin e therjes së kurbanit. Thotë Allahu:
„لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ
(Vijnë) Për të qenë të pranishëm në dobitë e tyre dhe që ta përmendin All-llahun në ato ditë të caktuara (në shenjë falënderimi) dhe për që i ka furnizuar me kafshë…“. ([36])
§ Bismilahi me rastin e ngrënies dhe pijes.
§ Tekbiri me rastin e hedhjes së guralecëve.
§ Përkujtimi i Allahut përgjithësisht([37]). Thotë Allahu:
„فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ
E kur t’i kryeni detyrat tuaja, përmendeni All-llahun sikurse i përkujtoni prindërit tuaj, bile përmendeni edhe më fortë. Ka disa prej njerëzve që thonë: “Zoti ynë, na jep Ti neve në këtë botë”! Për të nuk ka asgjë në botën tjetër. 201. E, ka prej tyre asish që thotë: “Zoti ynë na jep të mira në këtë jetë, të mira edhe në botën tjetër dhe na ruaj prej dënimit me zjarr”! 202. Të tillët e kanë shpërblimin nga ajo që e fituan. All-llahu është i shpejtë në llogari“. ([38])
Shënim: Tekbiri i kushtëzuar a bëhet vetëm pas namazeve farze apo edhe pas namazeve tjera? Nëse njeriu fal namaz fakultativ në këto ditë të teshrikut, a duhet pas atij namazi të këndojë tekbir apo jo?
Dijetarët kanë polemizuar rreth kësaj çështjeje. Buhariu në Sahihun e tij rrëfen se disa nga selefi këndonin tekbirin edhe pas namazeve fakultative- nafileve, gjë që dëshmon ligjësimin e këndimit edhe pas këtyre namazeve([39]). Mirëpo jo të gjithë mendojnë si Imam Buhariu. Nëse Imam Shafiu mendon se është e preferuar kjo gjë, Ebu Hanife, Maliku, Theuriu, Is’haku dhe Davudi thonë se nuk ka nevojë për tekbir pas namazeve nafile([40]).
Disa kanë rënë ne konfuzion se a këndohet para apo pas istigfarit pas faljes së namazit farz? Për këtë nuk është transmetuar ndonjë citat i drejtpërdrejtë kështu që çështja mbetet e hapur; bën edhe para por edhe pas, madje këtë të fundit e preferuan disa dijetarë([41]).
Nëse falet vetëm njeriu, a të bëjë apo jo tekbirin? Edhe për këtë kanë diskutuar dijetarët. Omeri dhe Ibni Mes’udi mendojnë se nuk ka nevojë për tekbir nëse falesh vetëm ngase ai, siç thotë Ibni Mes’udi, është për ata që falen me xhemat. Këtë mendim e ka përvetësuar edhe Ibrahim en-Nah’ijj([42]).
Maliku([43]), Shafiu, Evzaiu, Ebu Jusufi, Muhammedi, etj, mendojnë se tekbiri duhet thuhet edhe nëse njeriu falet vetëm.
Nëse e harron tekbirin pas namazit çfarë të bej? Shafiu mendon se duhet ta thotë edhe nëse ka kaluar kohë e gjatë, gjë për të cilën Maliku dhe Ebu Hanife nuk kanë pajtuar. Ata thonë se nëse është afër koha e kryerjes së farzit, kthehet dhe e bën, ndryshe, nuk ka nevojë. Uthejmini ka thënë: Mendimi i qëlluar është se tekbiri bie nëse kalon kohë e gjatë prej namazit e jo pse njeriu vetëm del prej xhamisë. Kjo për arsye se tekbiri është i ndërlidhur me namazin; nëse i kalon koha namazit i kalon edhe tekbirit, madje nëse kalon kohë e gjatë e mos thënies atëherë kjo i bie sikur ai nuk është i ndërlidhur me namaz.
Nëse njeriu nuk e zë namazin me xhemat prej fillimit çfarë bën pas këndimit të tekbirit të xhematit? Maliku([44]), Shafiu, Evzaiu, Ahmedi, Is’haku, Ebu Teuri dhe Ebu Hanife mendojnë se ai duhet ta plotësojë namazin e mbetur e pastaj ta thotë tekbirin, gjë për çka Hasani nuk ka pajtuar.
Mysafiri si të veproj? Maliku, Shafiu dhe Ahmedi mendojnë se ai duhet të bëjë tekbir, gjë për të cilën nuk mendon njëjtë edhe Ebu Hanife([45]).
Gruaja a këndon tekbirin? Shafiu, Maliku, Ebu Jusufi dhe hanbelitët mendojnë se lejohet ta këndojë edhe gruaja tekbirin ndërsa Ebu Hanife thotë se gruaja nuk ka nevojë.
Çka nëse Imami harron tekbirin? Nëse imami harron të këndojë tekbirin atëherë fillojnë xhemati([46]).
3) Ditë të therjes. Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë:
“كل أيام التشريق ذبح
Të gjitha ditët e teshrikut vlejnë për therje”. ([47])
Bazuar në këtë, ditët e therjes së kurbanit janë katra: dita e parë e k. bajramit dhe tri ditët e teshrikut.
4) Për haxhilerët janë ditë të hedhjes së guralecëve. Pas namazit të drekës haxhiu gjuan shtatë (7) guralecë në xhemren e parë, pastaj kthehet kah kibleja dhe bën dua. Pastaj hedh edhe shtatë guralecë në xhemren e mesme dhe vepron njësoj sikurse në herën e parë. Pastaj, përfundimisht, hedh shtatë gurë në xhemren e madhe por nuk vepron sikur në dy rastet e para([48]). Pra nuk ndalet që të kthehet kah kibleja dhe të bëjë dua([49]).
5) Duaja. Thotë Allahu:
„فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ
E kur t’i kryeni detyrat tuaja, përmendeni All-llahun sikurse i përkujtoni prindërit tuaj, bile përmendeni edhe më fortë. Ka disa prej njerëzve që thonë: “Zoti ynë, na jep Ti neve në këtë botë”! Për të nuk ka asgjë në botën tjetër. 201. E, ka prej tyre asish që thotë: “Zoti ynë na jep të mira në këtë jetë, të mira edhe në botën tjetër dhe na ruaj prej dënimit me zjarr”! 202. Të tillët e kanë shpërblimin nga ajo që e fituan. All-llahu është i shpejtë në llogari“. ([50])
Dijetarët e kanë preferuar shumë thënien e kësaj lutjeje gjatë ditëve të teshrikut([51]).
6) Preferohet shtrimi i drekave apo darkave për miq, shok, të afërm, të varfër, etj. Ibni Tejmije ka thënë:
Tubimi i njerëzve për ushqim në ditët e fier dhe kurban bajramit si dhe në ditët e teshrikut është sunnet. Kjo është moto e Islamit, që si sunnet-traditë na e la Muhammedi, alejhi’s selam!([52])
Por jo me shpenzime të tepërta e të pa nevoja. Thotë Allahu:
„ولا تسرفوا إنه لايحب المسرفين
…dhe (hani-jepni) mos teproni, pse Ai nuk i do shkapërderdhësit“. ([53])
Shënim: Ka thënë Ibni Rexhebi([54]):
Në thënien e Muhammedit, alejhi’s selam se ditët e festës janë ditë ngrënie është për qellim se me atë ushqim njeriu forcohet për dhikr dhe respekt e nënshtrim për Allahun. Allahu në Kur’an na ka rrëfyer për begatinë e kafshëve e ka thënë:
„وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ
E devet (therrjen e tyre për kurban) ua kemi bërë prej dispozitave të All-llahut, e ju prej tyre keni dobi, andaj përmendeni emrin e All-llahut duke qenë ato (të përgatitura për therrje) në këmbë, e kur të shtrihen ato në tokë (dhe t’u dalë shpirti), hani prej tyre dhe ushqeni nevojtarin dhe atë që lyp. Ashtu, ato ua vëmë në shërbimin tuaj që ju të jeni mirënjohës“. ([55])
„أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَاماً فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ( 71 )وَذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ(72 )وَلَهُمْ فِيهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ أَفَلا يَشْكُرُونَ
A nuk e shohin ata se nga ajo që Ne vetë e shpikëm, u krijuam atyre kafshët që ata i kanë. 72. Dhe ua bëmë ato që t’u binden atyre, e disave prej tyre u hipin, ndërsa prej disave ushqehen. 73. Ata kanë edhe dobi të tjera në to, e edhe pinë (qumësht) prej tyre. A nuk duhet të falënderojnë? “. ([56])
Allahu këto kafshe i krijoi për njeriun dhe interesat e tij ndryshe Allahu nuk ka nevojë për asgjë prej tyre. Pabesimtarët në të kaluarën e edhe tani u ofrojnë „zotave“ të tyre fals mishra të kurbanëve të tyre. Islami një gjë të tillë e ka ndaluar, dhe Allahu ka sqaruar se:
„لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ
Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja juaj. Ai ashtu ua nënshtroi ato juve që ta madhëroni All-llahun për udhëzimet që ua bëri. Bamirësve merru myzhde“. ([57])
Kur dhuntia e dhuruar nga Allahu të shfrytëzohet për adhurim Allahun konsiderohet se pronari i saj ka bërë falënderimin më të mirë për të…Ndërsa ata që përdorin këto begati për t’i bërë mëkat Allahut, ata janë përbuzës të të mirave dhe meritojnë që ato dhunti t’iu merren. Ndoshta ngrënia nga mishi i kurbanit është dëshmia më e mirë për këtë ngase edhe kafshët pranojnë me vullnet t’i nënshtrohen Allahut ndërsa njeriu i bën mëkat dhe e kundërshton. Ka thënë Allahu:
„وَإِنْ مِنْ شَيْءٍإلا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ
…e nuk ka asnjë send që nuk e madhëron (nuk i bën tesbihë), duke i shprehur falënderim Atij…“. ([58])
„وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ وَالْمَلائِكَةُ وَهُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ
Vetëm All-llahut i bën sexhde çdo gjallesë që është në qiej e që është në tokë, e edhe engjëjt, ata nuk bëjnë kryelartësi“. ([59])
„أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوُابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ
A nuk e di për All-llahun se Atij i nënshtrohet (i bën sexhde) kush është në qiej dhe kush është në tokë, edhe dielli, edhe hëna, edhe kodrat, edhe bimët, edhe shtazët, e edhe shumë njerëz, po shumë janë që dënimi është meritë e tyre. Atë që e poshtëron All-llahu nuk ka kush që mund ta bëjë të ndershëm. All-llahu punon atë që dëshiron“. ([60])
Ndoshta këtu qëndron urtësia se pse Allahu përmendi në Kur’an se shumë njerëz dhe xhin janë në shkalle morali më të ultë se sa kafsha.
Ditët e Teshrikut dhe përkujtimi i Xhennetit
Ndalimi i agjërimit në këto ditë pas veprave të mira gjatë dhjetë ditëshit të parë të Dhu’l Hixh-xhes dhe dëfrimit të lejuar në to pas riteve të haxhit, reflekton gjendjen e besimtarit në këtë botë. Tërë jeta në këtë botë është udhëtim pikërisht siç është haxhi. Dunjaja është kohë e ihramit të besimtarit nga ndalesat dhe epshet; ai që bën durim në këto ditë dhe largohet nga epshet në haram, kur të përfundojë udhëtimi i jetës së tij dhe të rrijë në Mina të dëshirave, ai do të pastrohet nga mëkatet dhe tërë jeta e tij do të jetë sikurse ditët e Minasë: gëzim, ngrënie, pije dhe përkujtim të Allahut([61]). Mu për këtë, banorëve të Xhennetit iu thuhet:
„كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
(U thuhet) Me të mirë hani e pini, për atë që vepruat mirë“. ([62])
„كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئاً بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ
(E thuhet) Hani e pini shijshëm, ngase në ditët e kaluara ju e përgatitët këtë“. ([63])
Ai që sot agjëron ndaj epsheve të tij, iftar do të bëjë nesër pas vdekjes së tij!
Ai që ngutet dhe kënaqësinë e ndaluar e praktikon, ai privohet nga kënaqësitë e Xhennetit.
Andaj të vendosim: Duam të agjërojmë – heqim dorë nga të këqijat sot për tu shpërblyer nesër apo duam sot të dëfrehemi e nesër të përjetojmë pikëllimin?!
Dhashtë Zoti e festat tona bëhen të kësaj natyre dhe me moto e mësime të ngjashme!
Sedat G. ISLAMI
16-12-2006, e diele
Vushtrri, Kosovë