KËSHILLA FETARE PËR RRITJEN E SIGURISË NË TRAFIK

KËSHILLA FETARE PËR RRITJEN E SIGURISË NË TRAFIK

 

Të dashur vëllezër besimtarë!

Një nga problemet me të cilat po ballafaqohemi si shoqëri është edhe mungesa e sigurisë në trafik. Vetëm këtë vit (janar-qershor) janë shënuar mbi shtatëmijë aksidente të cilat kanë marrë jetën e mbi 50 (pesëdhjetë) personave ndërsa kanë lënë me lëndime mbi 5600 (pesëmijë e gjashtëqind) të tjerë[1]. Rasti i shuarjes së një familje të tërë, familjes Sadikaj nga Suhareka[2], për të cilët e lusim Allahun t’i ketë mëshiruar, na ka prekur të gjithëve dhe na ka detyruar që ta trajtojmë këtë problematikë më seriozisht. Aksidentet në trafik janë bërë dukuri vrasëse. Sipas autoriteteve, shkaktarë kryesorë të tyre janë pakujdesia, shkelja e rregullave të komunikacionit, tejkalimi i shpejtësisë me theks të veçantë, vozitja nën ndikimin e alkoolit, etj. Me një fjalë, faktori njeri është shkaktari kryesor, andaj, duke u nisur nga obligimi ynë fetar e qytetar për të kontribuar për të mirë në shoqëri, veçmas kur dihet se viti 2018 nga organet qeveritare është shpallur si vit i sigurisë në trafikun rrugor, hutben e kësaj xhumaje do t’ia kushtojmë sigurisë në trafik si kontribut konkret në fushatën e vetëdijesimit dhe sensibilizimit për rritjen e sigurisë në trafik.   

 

Besimtarë të nderuar!

Dijetarët dhe shkollarët myslimanë, duke parë shtimin e aksidenteve nga dita në ditë, janë marrë me këtë problematikë dhe, duke iu referuar teksteve dhe rregullave fetare[3], kanë nxjerrë një kod rregullash e udhëzimesh[4], pjesë të të cilit do t’i prezantojmë sot para jush në këtë hutbe:

1)      Respektimi i shenjave të trafikut është detyrim që, përderisa nuk bie ndesh me fenë, duhet respektuar patjetër. Respektimi i këtyre rregullave nënkupton ruajtjen e jetës për vete dhe për të tjerët. Për këtë shkak, feja na urdhëron që të mos i ekspozohemi rreziqeve që mund të na kushtojnë me jetë. Allahu thotë:

﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ

“…mos e çoni veten tuaj në shkatërrim…” [Bekare: 195]

Ruajtja e jetës, siç dihet, është një ndër pesë objektivat kryesore të fesë. Për këtë shkak, dënohet rëndë cenimi i saj, qoftë ndaj vetvetes, qoftë ndaj të tjerëve[5].

2)      Shoferi është përgjegjës për dëmin që e shkakton nga pakujdesia dhe shkelja e rregullave. Për këtë shkak, kërkohet maturi. Pejgamberi a.s. ka thënë: “Jini të matur dhe mos u ngutni sepse nuk është mirësi të ngutni.”[6] Në koment të hadithit qëndron se nuk duhet ngutur kafshën ose mjetin e udhëtimit, pra nuk duhet vozitur me shpejtësi të madhe[7].

3)      Shoferi duhet patjetër të jetë i pajisur me leje të vozitjes.

4)      Rruga nuk është pronë individuale që dikush të ketë të drejtë ta uzurpojë, ngushtojë, devijojë.

5)      Ndalohet ndërmarrja e veprimeve që mund të shkaktojnë aksidente, si: prishja e rrugës, hapja e gropave, etj. Kjo ndalesë vlen edhe kur ndërhyrja në rrugë bëhet për qëllime të mira por që nuk vendosen shenjat paralajmëruese. Për këtë shkak, përkujdesja për rrugën është prej pjesëve të besimit dhe prej lëmoshës, derisa dëmtimi i saj është mëkat. Pejgamberi a.s. ka thënë:

  • “Besimi është shtatëdhjetë e ca degë: më e larta është dëshmia la ilahe il-laAllah ndërsa më e ulëta është heqja e pengesave nga rruga.”[8]
  • “Largimi i pengesave nga rruga është lëmoshë.”[9]
  • “Kush e dëmton myslimanin, Allahu do ta dëmtojë atë.”[10]
  • “Duhet mallkuar atë që dëmton besimtarët në rrugën e tyre!”[11]

6)      Lejohet gjobitja e atyre që shkelin rregullat në trafik, veçmas kur ato janë shkak i shpërfilljes së ndalesave fetare. Jo rrallë ndodhë që aksidentet të shkaktohen pse disa vozitës janë nën ndikimin e alkoolit, kësaj pije të urryer e cila të humb mendjen dhe jetën.

 

Të respektuar xhematlinj!

Nuk janë vetëm rregullat ato që duhen të kihen parasysh por edhe etika. Nga udhëzimet e përgjithshme fetare për etikën në rrugë, dijetarët myslimanë kanë kërkuar që ajo të aplikohet edhe në trafik. Duke iu referuar porosive kur’anore dhe profetike[12] për mirësjelljen dhe buzëqeshjen kur të takohemi me njëri tjetrin, për mos provokimin nga injorantët, për largimin e pengesave nga rruga, kanë kërkuar që në trafik:

  • ta respektojmë njëri tjetrin,
  • të jemi të matur dhe gjakftohtë,
  • të lirojmë rrugën në rast nevoje, 
  • të këshillojmë njëri tjetrin për kujdes në rrugë,
  • të këshillojmë njëri tjetrin për respektim të ngasësve tjerë,
  • të heqim nga rruga gjërat që mund të jenë shkak i aksidenteve,
  • të kemi kujdes veprimet që mund të neveritin të tjerët, etj.

 

Të dashur vëllezër!

Duke përfillur këto rregulla fetare dhe këtë etikë, ne, jo vetëm që do të ruajmë veten dhe të tjerët, do të ruajmë pasuritë tona dhe do të ndërtojmë një shoqëri që respektin e ndërsjellë e ka imazhin më të theksuar, por edhe do të fitojmë kënaqësinë dhe shpërblimet e Zotit. Nëse për mungesë respekti ndaj njëri tjetrit e për kërcënime fizike dhe për pengesa e dëmtime në rrugë janë par  janë paraparë dënime, për respekt e ruajtje të njëri tjetrit dhe për mirësjellje në rrugë janë paraparë shpërblime. Pejgamberi a.s. ka thënë: “Një njeri kaloi pranë një dege të një peme që kishte rënë në rrugë, të cilën e largoi duke thënë: Pasha Allahun, do ta largoj që të mos i dëmtojë myslimanët. Allahu (e shpërbleu për këtë vepër dhe) e futi në Xhennet.[13][14]

 

(http://indeksonline.net/imamet-kosovare-japin-keshilla-si-te-shmangen-aksidentet-ne-komunikacion-foto/)


[2] Më datën 8.7.2018 pesë anëtarët e familjes Sadikaj që po vinin nga Zvicra për pushime humbën jetën në Duhël.

[3] Sa për ilustrim, shih ajetin 59 nga kaptina Nisa: “O besimtarë! Bindjuni Allahut, bindjuni të Dërguarit dhe atyre që drejtojnë punët tuaja.”; hadithin e shënuar nga Ibn Maxheh: “Nuk ka dëm dhe as kthim të dëmit me dëm!”;  rregullin: ‘Veprimet e pushtetarëve tanë janë të lidhura/kushtëzuara me interesin e popullatës.’ Sigurisht, në vënien e rregullave të trafikut ka interes për ne dhe jetët tona.

[4] Shih: vendimin e Akademisë së Fikhut Islam (organ i OKI), nr. 71, fq. 162-163 të marrë në sesionin e tetë, 1414 h;

[5] Shih ajetin 68 nga kaptina Furkan: “…nuk vrasin njeri, gjë që Allahu e ka ndaluar, përveçse me të drejtë…”, dhe ajetet 29-30 nga kaptina Nisa; “…dhe mos e vritni veten (dhe njëri-tjetrin)! Vërtet, Allahu është i Mëshirshëm me ju. 30. Këdo prej jush që e bën këtë përdhunisht dhe padrejtësisht, Ne, pa dyshim, do ta hedhim në zjarr. Kjo është shumë e lehtë për Allahun.”.

[6] Hadithin e shënon Buhariu.

[7] Mubarekfuri, UbejduRrahmani, Mir’atu-l-mefatih sherhu Mishkati-l-Mesabih, (Indi: Universiteti selefit, 1984), 9/154.

[8] Hadithin e shënon Muslimi.

[9] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[10] Hadithin e shënojnë Ebu Davudi dhe Tirmidhiu.

[11] Hadithin e shënon Taberaniu në El-Kebir, nr. 3050.

[12] Sa për ilustrim shih: ajetin 63 nga kaptina Furkan: “Robërit e të Gjithëmëshirshmit janë ata që ecin thjesht nëpër Tokë dhe, kur të paditurit i sulmojnë me fjalë, ata përgjigjen: “Paqe qoftë!”.”; hadithin e shënuar nga Buhariu dhe Muslimi: “Mos qëndroni në rrugë!…Nëse e keni patjetër, atëherë respektojeni kodin e rrugës: ulja e shikimit, shmangia nga dëmtimi i të tjerëve, përshëndetja, dhe urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja.”

[13] Hadithin e shënon Muslimi.

[14] Referenca kryesore: Dr. Musfir bin Ali Kahtani “Fikhu-l-murur ve âdabuhu fi-l-Islam”, http://www.saaid.net/Doat/msfer/2.htm; Muhammed Tekij Uthmani “Kavaid ve emsail fi havadith es-sejr”, http://main.islammessage.com/newspage.aspx?id=4895; Nuh Ali Selman “Mesulijjetu es-saik esh-sherijjeh an havadithi-s-sejr”, http://aliftaa.jo, fetvaja nr. 408, datë 23.12.2009.

Advertisements

TË QENIT KORREKT ME VETVETEN

TË QENIT KORREKT ME VETVETEN

Në Kur’anin Fisnik na janë shpalosur detaje të shumta që kanë të bëjnë me njeriun: krijimin, karakterin, bindjet dhe sjelljet e tij. Të dhënat që na ofrohen për njeriun nuk janë thjesht histori dhe përshkrime por edhe udhëzime dhe këshilla, veçmas kur bëhet fjalë për karakterin, bindjet dhe sjelljet, sepse Kur’ani është mbi të gjitha libër i udhëzimit. Kështu, Kur’ani na i përshkruan të metat por edhe mënyrën e shërimit prej tyre. Një nga të metat e njeriut është edhe mbrojtja e veprimeve të tij të gabuara me gjithë dijen që ka për to se janë të gabuara. Kur’ani na ka folur për këtë dukuri njerëzore duke na ofruar brenda përshkrimit të saj edhe mënyrën e shërimit të saj. Thotë Allahu:

بَلِ ٱلإِنسَـٰنُ عَلَىٰ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ وَلَوْ أَلْقَىٰ مَعَاذِيرَهُ

Po, vërtet që njeriu do të dëshmojë kundër vetvetes, 15. edhe sikur të paraqesë shfajësimet e veta.” [Kijame: 14-15]

Pra, në natyrën e njeriut ka një lloj arrogance e cila e shtyn ta refuzojë të vërtetën dhe të mos i bindet asaj pavarësisht që e njeh.

Këto dy ajete kur’anore në vete fshehin edhe ilaçin e shërimit nga ky ves i ligë, nga ky imazh i keq i karakterit, nga kjo sjellje e refuzuar veçmas kur bëhet fjalë për një besimtar i cili synon kënaqësinë e Allahut.

Në vazhdim do të ofrojmë disa shembuj[1] se si manifestohet kjo arrogancë e njeriut bashkë me mënyrat e shërimit të saj:

  1. Anashkalimin e ndërgjegjes

Njeriu nuk është se nuk e di të vërtetën. Madje, për shumë gjëra se janë të mira apo jo, ai nuk duhet ta pyesë askënd tjetër pos vetes së tij. Askush nuk mund t’i jep njeriut udhëzim më të mirë se shpirti i vet. Një njeri kishte ardhur tek Profeti ﷺ për të mirën dhe mëkatin, ose thënë më mirë për kriteret dhe mjetet se si mund t’i dallonte këto dy gjëra. Profeti ﷺ i tha:

»استَفْتِ نفسَك واستَفْتِ قلبَك – ثلاثًا – ؛ البِرُّ ما اطمأنَّتْ إليه النفسُ, واطمأنَّ إليه القلبُ، والإثمُ ما حاك في النفسِ وتردَّدَ في الصدرِ وإنْ أفتاك الناسُ»

“Pyete shpirtin dhe zemrën tënde -i tha tre herë. Mirësia është ajo në të cilën të pushon zemra dhe të pushon shpirti, ndërsa mëkati është ai që të gërryen (shqetëson) në shpirt dhe të shkakton hamendje në gjoks, edhe nëse njerëzit të japin përgjigje (tjetër).[2]

Ne nuk kemi nevojë ta pyesim askënd se a është keq ta përgojosh shokun, ta vjedhësh fqinjin, ta tradhtosh mikun. Zemra ndien neveri nga veset e liga andaj nuk ke nevojë ta pyesësh askënd për to. Pra, për tu shëruar nga kjo dukuri duhet lënë zemrën të flet, jo epshin.

  1. Mospranimi i mëkatit

Nëse njeriu bën keq, atëherë zgjidhja është që të pendohemi prej mëkatit. Pendimi, siç është thënë, i shlyen mëkatet. Në vend që besimtari të mundohet ta justifikojë mëkatin atë që ka bërë se nuk është gabim, duhet të pendohet prej tij. Për këtë shkak, të parët kanë thënë: ‘Sinqeriteti që më së shumti të bën dobi është të pranosh të metat tua para Alalhut.’ Kjo për shkak se me këtë hapen dyert e pendimit ose shpëtimit nga mëkati. Kështu kanë vepruar profetët a.s. dhe kështu duhet të veprojmë dhe ne, pasuesit e tyre. Allahu i Madhëruar duke na folur për Ademin dhe Havvanë a.s. na tregon se ata shpëtuan nga mëkati sepse e pranuan atë dhe kërkuan falje:

قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Ata thanë: “O Zoti ynë! Ne e kemi futur veten në gjynah, prandaj, nëse Ti nuk na fal dhe nuk na mëshiron, ne vërtet që do të jemi nga të humburit”.” [A’rafë: 23]

Ibn Tejmije duke u mbështetur në këtë ajet nxjerr këtë mësim: ‘Kështu mësohet (nga ky ajet) se kush nuk e pranon mëkatin, është hipokrit.

  1. Marrja me të tjerët

Marrja me të tjerët është formë tjetër si manifestohet arroganca e njeriut që mundohet të justifikojë gabimet e veta. Do të ishte mirë që në vend të kësaj të merret me vetveten. Ne të gjithë e njohim vetveten dhe e dimë sa shumë kemi nevojë të bëjmë përmirësime. Mosmarrrja me veten por me të tjerët është matës i devijimit tek dijetarët. Ebu Bekir in Abdullah Muzeniu ka thënë: Nëse e shihni ndonjë njeri që është përkushtuar për të metat e njerëzve ndërsa ka harruar të metat e veta, dijeni se ai njeri është i mashtruar (lajthitur)!

Andaj, që të mos prekemi nga ky sindrom i mëkatarëve, na duhet në pasqyrë të shohim vetëm veten tonë. Rebi bin Huthejmit i thanë: Nuk të kemi parë kurrë ta kesh përgojuar dikën?! Jam i zënë me veten time- iu përgjigj.

  1. Mashtrimi me të tjerët

Formë tjetër e manifestimit të kësaj arrogance është mashtrimit me fjalët e njerëzve edhe pse ne e njohim veten tonë. Lëvdatat e njerëzve nuk na i ndryshojnë veprat e këqija. Për këtë shkak, të parët tanë i kanë marrë me shumë rezervë lëvdatat. Sufjan bin Ujejne ka thënë: ‘Kush e njeh veten nuk mashtrohet me lëvdatat e të tjerëve.’ Për këtë shkak, të parët tanë ose kanë marrë shkas lëvdatat e kanë përmirësuar vepra, ose kanë kërkuar falje tek Zoti duke mos shpresuar në asgjë tjetër pos tek mëshira e Tij.

Për fund,

Njeriu e njeh më së miri veten e tij, andaj, në vend se të pushtohet nga nefsi e të shfaqë arrogancë, le të pushtohet nga besimi dhe arsyeja që të merr vendime të duhura; në vend se ta justifikojë mëkatin, të kërkojë falje; në vend se të merret me të metat e të tjerëve, duke e njohur veten dhe të metat e veta, të merret me vetveten; në vend se të mashtrohet me fjalët e të tjerëve e lëvdatat e tyre, të punojë sinqerisht që të jetë i mirë dhe i dashur tek Allahu, ndryshe, justifikimet nuk bëjnë punë ndërsa ngel mëkati dhe dënimi për të.

[1] Mbështetje kryesore për këtë punim kam pasur librin ‘Kavaid Kur’anijje’ të Dr. Umer Mukbilit, fq. 29-33.

[2] Albani thotë se është hadith i shkallës hasen li gajrihi.

ELHAMDULILAHI – VLERA DHE KONCEPTI

ELHAMDULILAHI – VLERA DHE KONCEPTI

 

Hyrje

Përmendja e Allahut -dhikri ka pozitë dhe rëndësi të veçantë në fe. Në Kur’an dhe Sunnet ka tekste të shumta që flasin për vlerën e dhikrit. Sa për ilustrim, Allahu për ata që e përkujtojnë thotë:

فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ

Prandaj, më kujtoni Mua (me namaz e lutje) që Unë t’ju kujtoj (me shpërblime)…” [Bekare: 152]

Ndërsa Pejgamberi Muhammed ﷺ, njeriun që e përkujton Allahun dhe tjetrin që nuk e përkujton, e sjell në shembullin e të gjallit dhe të vdekurit.

مثلُ الَّذي يذكُرُ ربَّه والَّذي لا يذكُرُ ربَّه مثلُ الحيِّ والميِّتِ

Shembulli i atij që e kujton Zotin e vet dhe tjetrit që nuk e kujton Zotin e vet është sikur shembulli i të gjallit dhe të vdekurit.” Transmeton Buhariu.

Dhikri, duke qenë se ka këtë rëndësi, ka forma të shumta, të cilat na shërbejnë për pothuajse çdo gjë në jetën tonë: dhikr për zgjim, dhikr për namaz, dhikr për ushqim, dhikri për dalje nga shtëpia, dhikri për udhëtim, dhikr për punë, dhikri për kthim, dhikr për gjumë, dhikr për falënderim, dhikr për ngushëllim….Ajo që është me rëndësi është se këto forma të transmetuara të dhikrit përmbajnë kuptime të veçanta të cilat i bëjnë më të rëndësishme se të jenë refrene që përsëriten.

Një nga këto forma të dhikrit është dhe thënia ‘elamdulilah’ të cilën e themi shpesh dhe për raste të ndryshme, gëzimi e hidhërimi. E se çfarë vlere ka dhe cilat janë disa nga kuptimet dhe domethëniet e saj, do të mësojmë në këtë shkrim.

 

  1. VLERA E ‘ELHAMDULILAH’-IT

Si formë e përkujtimit të Zotit dhe falënderimit ndaj Tij, ‘elhamdulilah’ ka vlerë të madhe. Është mënyrë që Zoti e pëlqen prej robit kur ky i fundit e falënderon me të[1]. Në fakt, falënderimi i Allahut me këtë shprehje është traditë e përcjellë pejgamber pas pejgamberi[2]. Elhamdulilah-i është shprehja me të cilën edhe banorët e Xhennetit e falënderojnë Allahun:

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّـهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ ۖ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

Ata do të thonë: “Lavdi Allahut, që përmbushi premtimin e Vet e na dha në trashëgim Xhenetin, ku të vendosemi si të duam!” Sa i mrekullueshëm është shpërblimi i atyre që kanë punuar drejt!” [Zumer: 74][3]

Këtu mbase qëndron arsyeja pse kjo fjalë është ndër më të dashurat për Allahun dhe fjala që peshon rëndë në peshoren e veprave në Ditën e Llogarisë[4]. Madje, referuar sahabiut të nderuar, Husajnit, ‘hammadunët’ (falënderuesit) janë robërit më të mirë të Allahut në Ditën e Llogarisë[5].

Por, nuk është madhështore vetëm vlera e kësaj fjale, janë edhe domethënia dhe përmbajtja e saj.

 

  1. DOMETHËNIA E ‘ELHAMDULILAH’ -IT SI KONCEPT

2.1. Falënderim dhe jo vetëm

‘Hamd’-i shpreh një lloj falënderimi të veçantë për Allahun, ‘falënderim i cili bëhet duke ia atribuuar të falënderuarit (Allahut) tiparet e përsosurisë si dhe duke ia shprehur dashurinë.’[6]

Pra, janë dy elemente, pa të cilat nuk realizohet dot falënderimi:

1)     Përsosuria e Allahut, dhe

2)     Dashuria për Të.

Përshkrimi i Zotit me tipare të përsosmërisë nënkupton edhe:

1)     Përsosurinë në qenie, krijimtari, ligje dhe gjykime.

–         Allahu është i përsosur. Askush nuk është sikur Ai. Allahu nuk ka fillim dhe nuk ka mbarim. Ai nuk ka prind dhe nuk është prind i askujt. Nuk ka nevojë për askënd ndërsa të gjithë kanë nevojë për Të. Ai është i gjallë, vigjilent, i ditur, i fuqishëm, toka dhe qiejt janë në dorën e Tij, vepron si të dojë. Allahu është i falënderuar edhe nëse të gjithë e mohojnë. Për këtë shkak, Allahu në Kur’an e ka falënderuar Veten për të na treguar se mirënjohja ose mosmirënjohja jonë ndaj Tij nuk çojnë aspak peshë.

–         Kush mund të krijojë si Allahu? A nuk kemi parë qiejt dhe tokën, diellin dhe hënën, erërat dhe stuhitë, detet dhe lumenjtë? A nuk kemi shikuar në veten tonë? Kush mund të krijojë një njeri?! Shkencëtarët në Francë arritën që të punojnë një zemër artificiale e cila kryen çdo funksion të mundshëm që kryen edhe një zemër normale, me përjashtim të një funksioni: përjetimit. Ia transplantuan një njeriu dhe ai rroi për më shumë se dy muaj por nuk përjetoi kurrë as gëzim dhe as hidhërim. Këtë ndjesi, që është jetë, ia dhuron vetëm Allahu. Pra lëvizja nuk është jetë, përjetimi është jetë. Shkencëtarët i dhanë lëvizjes por jo jetën. Jetë jep vetëm Allahu.

–         Kush mund të ligjësojë si Allahu? Kur’ani është libër i pagabueshëm. Është i shpallur nga Allahu, i Gjithëdijshmi. Është libër që përmban normat më të mira dhe udhëzimet më të dobishme.

–         Allahu është bujar dhe i drejtë: bujar me besimtarët, i drejtë me mëkatarët. Pra, në asnjë rrethanë, përshkrimi i gjykimeve të Zotit nuk del jashtë këtyre dy perimetrave: nëse fal, fal me bujarinë dhe mëshirën e Vet; nëse ndëshkon, ndëshkon me drejtësinë e Vet.

Ndërsa dashuria për Allahun nënkupton lidhjen e sinqertë të besimtarit me Zotin e vet. Besimtarët e duan Allahun dhe Allahu i do besimtarët. Për këtë shkak, ‘elhamdulilah’-i është shprehje me të cilën veçohen besimtarët. Pra, në kohën kur shumë njerëz i mohojnë të mirat e Tij dhe nuk e falënderojnë, besimtarët e falënderojnë.

وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّـهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَـٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّـهُ

“...ata thonë: “Falënderojmë Allahun që na udhëzoi për këtë (për iman, për punë të mira, na hoq zilinë, na futi në Xhennet), pse sikur të mos na drejtonte Allahu, ne nuk do të dinim të udhëzohemi.” [A’rafë: 43]

2.2. Falënderim që shprehet me adhurim

Në kuptim të hamd-it disa dijetarë kanë thënë se bëhet fjalë për falënderimin që shtynë besimtarin ta bëjë si rezultat i të mirave që Allahu i jep. Të mirat e Allahut janë të pakufishme ndaj edhe falënderimi për to[7]. Por ky falënderim nuk është thjesht fjalë goje. Është falënderim që merr trajtë adhurimi duke iu nënshtruar dhe bindur Allahut, respektivisht duke çuar në vend urdhëresat e Tij dhe duke iu shmangur ndalesave të Tij.

2.3. Falënderim në çdo gjendje dhe pajtim me caktimet e Allahut

Hamd-i që, fillimisht nënkupton përshkimin e Allahut me tiparet e përsosurisë, nënkupton po kështu se ajo që Allahu ka caktuar për ne është më e mira dhe gjithsesi në dobinë tonë. Për këtë shkak, besimtari nga çdo gjendje në jetë, përfiton. Nëse i ndodhë një e mirë, e falënderon Allahun, gjë që meriton prej saj shpërblim. Nëse i ndodhë një e ligë, bën durim, për çka shpërblehet[8]. Këtu qëndron sekreti i lutjeve të Pejgamberit Muhammed ﷺ në të cilat falënderimi shprehet në çdo rast:

الحمدُ للَّهِ الَّذي بنِعمتِهِ تتمُّ الصَّالحاتُ

Falënderimi i takon Allahut me mirësinë e të Cilit plotësohen të mirat![9]

 والحمدُ لله على كلِّ حالٍ

“…Falënderimi i takon Allahut në çdo rast!…”[10]

2.4. Reflektimi në karakterin dhe sjelljet e besimtarit

Hamdi nënkupton, përveç tjerash, se Allahu është edhe falënderues, respektivisht shpërblyes për ata që punojnë e angazhohen. Allahu thotë në Kur’an:

وَمَا كَانَ اللَّـهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ

“…Dijeni se Allahu nuk ua humb besimin tuaj (d.m.th. namazin që keni falur nga Kudsi)…” [Bekare; 143]

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَى

Dhe Zoti iu përgjigj lutjes së tyre: “Unë nuk do t’ia humb mundin askujt nga ju që ka bërë vepra, qoftë mashkull apo femër...” [Ali Imran: 195]

Së këndejmi, besimtari që e di se ka Zotin që nuk ia humb mundin:

1)     Motivohet edhe më shumë për të bërë vepra të mira

2)     Motivohet për t’iu bërë mirë njerëzve pavarësisht në ia dinë ata apo jo, sepse mjafton që Allahu ia vlerëson ato, dhe

Motivohet për mirësjellje dhe falënderim ndaj njerëzve të mirë duke marrë për bazë veprimet e Allahut me neve: Allahu nuk na i humb veprat andaj as besimtari nuk ua harron njerëzve të mirat.

 

Përmbyllje

Për fund, pasi që mësuam diç nga vlera dhe kuptimet e kësaj fjale të madhe, nuk mund të mos themi:

…الْحَمْدُ لِلَّـهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَـٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّـهُ

“…Falënderojmë Allahun që na udhëzoi për këtë, pse sikur të mos na drejtonte Allahu, ne nuk do të dinim të udhëzohemi.” [A’rafë: 43]

 

 

 

 

[1] Në hadith qëndron: ‘Allahu i Madhëruar ndahet i kënaqur kur robi han një ushqim ose pinë një pije dhe e falënderon për të.’ Transmeton Ibn Maxheh ndërsa Albani e ka saktësuar këtë hadith.

[2] Ademi a.s. kur teshtiu, e falënderoi Zotin duke thënë ‘elhamdulilah’; Nuhu a.s. e falënderoi me ‘elhamdulilah’ kur e shpëtoi nga zullumqarët [Kur’ani: Mu’minunë: 28]; Ibrahimi a.s. për evladët në pleqëri [Kur’ani: Ibrahim: 39]; Davudi dhe Sulejmani a.s. për mirësitë e dhëna atyre [Kur’ani: Neml: 15], Muhammedi a.s. siç do të përmendim raste gjatë shtjellimit të temës.

[3] Shih edhe ajetet; A’rafë, 43, dhe Fatir, 34.

[4] Imam Muslimi në Sahihun e tij ka regjistruar dy hadithe me këtë kuptim: ‘…Elhamdulilahi e mbush epshoren’ dhe ‘Tek Allahu fjalët më të dashura janë katër: subhanAllah, elhamdulilah, la ialhe il-laAllah dhe Allahu ekber.’

[5] E transmeton Ahmedi ndërsa Albani e ka saktësuar.

[6] Ky punim është bazuar në shpjegimet e librave në vijim: Taberiu, Muhammed bin Xherir, Xhamiu-l-bejan fi te’vili el-Kur’an, ver. Ahmed Muhammed Shakir, (Bejrut: Muessesetu-rr-rrisale, 2000), 5/570; Ibn Kethir, Ismail bin Umer, Tefsiru el-Kur’ani el-adhim, ver. Muhammed Husejn Shemsuddin, (Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijje, 1419 h.), 1/538; Bejhakiu, Ebu Bekir Ahmed bin el Husejn, Kitab el-esma ve-s-sifat, verifikim dhe plotësim me shënime: Abdullah bin Muhammed Hashidi, (Xhidde: Mektebetu Sevadi, 1993), 1/160; Sa’di, AbduRrahman, Tejsiru-l-Kerimi-rr-Rrahman fi tefsiri kelami-l-Mennan, (Bejrut: Muessesetu-rr-rrisale, 2000), fq. 412; Uthejmin, Muhammed bin Salih, Tefsiru-l-fatihati ve-l-bekareti, (Saudi: Dar Ibn Xheuzi, 1423h.), 1/9.

[7] Kur’ani, Ibrahim: 34.

[8] Hadithin e transmeton Muslimi.

[9] Transmeton Ibn Maxheh ndërsa Albani e vlerëson për të saktë (hasen).

[10] Albani në Sahihu-l-mevarid, 2002, e konsideron të saktë (sahih).

Rebia Ibn Huthejm -2

Rebia Ibn Huthejm, një burrë që peshon sa malet (II)

Megjithatë Rebia ishte njeri. Edhe ai mund të bënte mëkat, ose t’i shkonte mendja për një gjë të tillë. Por duke u marrë me veten, jo me të tjerët, ai kishte gjetur ilaçin e duhur. Ai kishte hapur një varr brenda shtëpisë së tij dhe sa herë që shpirti i anonte nga dynjaja apo vrazhdësohej, hynte në varr.

 

Kur shihte errësirën dhe egërsinë e tij, thërriste me zë: “O Zoti im! Më kthe prapë në dynja!” E dëgjonte familja, kështu që shkonin dhe e nxirrnin prej aty. Një natë, hyri në varr dhe u mbulua me mbulesën e tij. Kur e trishtoi brendësia e tij thirri: “O Zoti im! Më kthe prapë në dynja!”, por nuk e dëgjoi askush. Pas një kohe bukur të gjatë e dëgjoi gruaja, e cila nxitoi dhe e nxori. Kur doli prej varrit, iu drejtua vetes: Puno, o Rebi, para se të thërrasësh “O Zoti im! Më kthe prapë në dynja!” e të mos përgjigjet askush![1]

 

 

Rebia në fakt e përshkruan veten pa asnjë mburrje a kryelartësi. Kur e kishte pyetur Ibën Kevai: “Me udhëzo tek një njeri që është me i mirë se ti?”, ai i qe përgjigjur: “Ai që gjuha e tij është vetëm dhikër (përmendje e Allahut), heshtja e tij meditim dhe udhëtimi i tij studim, ai është më i mirë se unë[2].

Me këto fjalë sikur ka dashur t’i thotë, se unë jam kështu, kam këto cilësi dhe ti nëse kërkon këshillë prej meje, atëherë mos më merr me rezervë, ndryshe nëse kërkon më të mirë se unë, hulumto njeriun me këto tipare se ne jemi njësoj.

Rebia ishte i sinqertë. Veprat që nuk bëheshin për hir të Allahut të Madhëruar i quante bosh. I pëlqente që të bëjë vepra të mira fshehurazi, kështu, nëse ishte duke lexuar Kuran dhe dikush hynte tek ai në dhomë, atëherë e fshihte – e mbulonte atë me ndonjë pëlhurë, që të mos e shihnin duke lexuar[3]. Kur njerëzit flinin, ai shkonte në varreza dhe përkujtonte vdekjen. “Ishit dhe ishim” – iu thoshte, ndërsa të nesërmen iu fliste njerëzve, sikur të ishte ngritur prej varrit[4]. Nata ishte koha kur ai falej dhe lutej shumë. Vajza e vet e pyeti për këtë gjë e i tha: “O baba, përse nuk pushon kur njerëzit pushojnë (flenë)?- “I frikësohem ndëshkimit befasues të Allahut të Madhëruar- iu përgjigj ai[5].” Për ta vërtetuar në ishte false apo e vërtetë devotshmëria e tij Aliu, Allahu qoftë i kënaqur me të kishte vendosur ta provonte Rebian. Kur dëgjoi se Rebia kalonte pranë farkëtarit dhe i binte të fikët, iu tha shokëve: Kur t’i ndodhë kjo më lajmëroni. Pas ca ditësh kur i ndodhi kjo shokët e lajmëruan Aliun dhe ai shkoi ta vërtetonte rastin. Futi dorën brenda këmishës së tij dhe ndjeu rrahjet e larta të zemrës së tij ndaj tha: “Dëshmoj se ky është njeriu më me frikë ndaj Allahut të Madhëruar në kohën tuaj[6].”

1. Adhurimi

Vizioni i tij prej muslimani të vyer dhe të ditur e shndriti tërë jetën e tij ndaj mangësitë nuk mund të vëreheshin shumë në sjelljet dhe veprat e tij. I frymëzuar dhe i udhëhequr nga mësimi profetik për falje të namazeve vullnetare në shtëpi, ai gjatë tërë jetës vetëm një herë është parë të ketë falur Sunetet në xhaminë e lagjes së vet[7]. Kurse farzin, edhe kur qe sëmurë dhe e tërhiqnin  zhargas, nuk e linte. Përse nuk qëndron në shtëpi kur për këtë ke leje fetare?- i thanë disa. Unë po dëgjoj (muezinin) duke thënë: Eja në shpëtim (Hajj alel felah) ndaj i përgjigjem. Kush prej jush e dëgjon këtë, le t’i përgjigjet qoftë edhe nëse tërhiqet zvarrë për në xhami[8].

Kur bënte sexhde, zogjve u dukej si një rrobë e hedhur, ndaj edhe vinin e pushonin aty[9]. Megjithëkëtë namazi i natës ishte koha më e dashur për të. Ishte koha kur sinqeriteti shihej edhe nga hëna. Edhe nga planetët mund të vërehej ndriçimi i shtëpisë së tij me iman. I ndodhte shpesh që gjatë tërë natës të mos mund ta mbaronte as edhe një ajet kuranor nga të qarit e shumtë. P.sh. kur kishte lexuar ajetin kuranor: “A menduan ata, të cilët vepruan në të këqija, se në jetën e tyre dhe në vdekjen e tyre do t’i bëjmë të barabartë me ata që besuan dhe bënë vepra të mira? Sa i shëmtuar është gjykimi i tyre”[10]…tërë natën kishte mbetur vetëm me të dhe prapë nuk e kishte përfunduar dot[11].

Një dëshmi tjetër që argumenton namazin e tij të shumtë është edhe rasti i një fqinje të tij të vogël, e cila hipte mbi pullaz vetëm natën. Pasi vdiq Rebia i tha babait të vet: Baba, ku është shtylla e fqinjëve që nuk po e shoh më. Ajo kishte parë Rebian tek falej dhe mendonte se nuk është njeri por shtyllë[12]. Për t’u bindur se falej gjatë tërë natës shokët i shikonin flokët, ku në mëngjes, kur ngriheshin për të falur namaz, nuk vërenin asnjë shenjë shprishjeje, që do të tregonte se kishte fjetur gjumë[13].

2. Të folurit

Element tjetër që përcakton devotshmërinë e njeriut është edhe kujdesi ndaj të folurit. Rebia padyshim se ishte një ndër më të dalluarit në këtë çështje. Për plot 20 vite nuk ka folur fjalë të dynjasë. Me të gdhirë në mëngjes, merrte pranë vetes një laps dhe fletore për të shkruar çdo gjë që thotë dhe për ta llogaritur më pas në mbrëmje atë[14]. Ai dëshironte që dita e tij, e më konkretisht, regjistrimi i veprave të tij të fillojë me punë të mbara, kështu që kur zgjohej fjalët e para të tij ishin: Mirë se keni ardhur Melaiket e Allahut! Bismilahi Rahmani Rahim! Subhanallah, uel hamdulilah ue la ilahe il-la Allah, Allahu Ekber![15]

Ka qenë porosi e tij e veçantë, që fjalimi i njeriut në tërësi të reduktohet në nëntë gjërat vijuese: tesbih (Subhanallah), tehlil (la ilahe il-la Allah), tekbir (Allahu Ekber), tahmid (elhamdulilah), të kërkosh të mirën, të kërkosh mbrojtje nga e keqja, të urdhërosh për të mirë dhe të ndalosh nga e keqja si dhe të lexosh Kuran[16]. Moto e tij ka qenë: Gjuhën bllokoje përveç për gjërat që janë pro teje dhe nuk janë kundër teje[17].

3. Edukimi i familjes

Parimisht, nëse njeriu nuk e nis nga baza e tij, nga më të afërmit, nga familja, misionin e vet mbase mund të jetë i dështuar. Rebia e kishte kuptuar shumë mirë këtë gjë, kështu që kishte tolerancë zero ndaj çdo ndikimi të jashtëm, i cili synonte plasaritjen e këtij institucioni të shenjtë njerëzor. Një ditë, në prani të mysafirëve vajza e tij e vogël kërkoi leje për të lozur me shoqet e veta. -Baba, a më jep leje të loz me fëmijët? Jo- u përgjigj ai. Përse nuk e lejon të luaj me fëmijët?!- e pyetën disa me habi. Unë nuk dua që në regjistrin e veprave të mia të figurojë, se i kam thënë shko luaj, por (dua të figurojë) shko e thuaj mirë dhe vepro mirë[18].

4. Bujaria e tij

Rebia nuk ishte aq i pasur sa të jepte shumë sadaka, por megjithatë kjo i dukej në veprat e tij. Ajo që është më e rëndësishme është se ai vetë angazhohej që me punën e tij të fitonte pasurinë e nevojshme. I frymëzuar nga mësimet kuranore dhe nga praktika profetike, ai mundohej që të jepte gjithnjë më të mirën, më të shtrenjtën që ai kishte. Një ditë i erdhi një lypës dhe ai e urdhëroi familjen e tij t’i japin bukë dhe sheqer. E ç’do të bëjë ky me sheqerin?- i tha familja. Nëse ky nuk bën asgjë, unë bëj (fitoj tek Allahu)- ua ktheu ai[19]. Madje si parim ia kishte kushtëzuar vetes që më pak se një simite të mos ia jepte asnjë lypësi. Turpërohem që në peshoren e veprave të mia të figurojnë vepra më të vogla sesa një simite[20].

5. Maturia në veprime

Rebia ishte jashtëzakonisht i qëndrueshëm në raport me muslimanët. Devotshmëria e tij e kishte bllokuar nepsin, kështu që nxitimi dhe temperamenti i nxehtë nuk kishin vend tek ai. Këtë e ka dëshmuar në shumë raste. Kur u njoftua për vrasjen e Husejnit, nuk u ngut të thoshte diçka, siç bënë disa, por me gjithë pikëllimin që pati, tha vetëm këtë ajet kuranor[21]: “Thuaj: “O Allah, Krijues i qiejve e i tokës, Njohës i të fshehtës edhe i të dukshmes, Ti je që gjykon mes robërve të Tu për atë që ata kundërshtoheshin”[22]. Këtë ajet kush e kupton ka shumë domethënie, ngase për t’i ikur edhe paragjykimit më të thjeshtë, ai preferon që për këtë çështje të gjykojë vetëm Allahu i Madhëruar.

Në një rast tjetër i qe vjedhur kali, i cili kishte një vlerë shumë të madhe. I thanë: Lutu kundër tyre, kurse ai tha: O Zoti im! Nëse është i pasur, fale, e nëse është i varfër, pasuroje![23]

Ishte shumë i kujdesshëm në veprime edhe në çështjet e dëfrimit. Çdo gjë që binte ndesh me normat islame, ai e refuzonte apriori. Për lojën e tavllës ka thënë: Po ta rrotulloja me dorën time  dhjamin e derrit do të më ishte më e dashur, se sa ta bëj një gjë të tillë me figurat e lojës së tavllës[24]. Qëndrimit në rrugë i largohej shumë. Këtë e arsyetonte duke thënë se: Kam frikë që t’i bëhet padrejtësi ndonjë njeriu, kurse unë nuk shoh, t’i shpifet ndonjë njeriu diçka, kurse unë të obligohem – ngarkohem me dëshmi kundër tij, të mos e ul shikimin, të mos e udhëzoj ndonjë udhëtar, të shoh ndonjë hamall (a dikë që bart diçka t’i rrezohet prej shpine ajo) e të mos e ndihmoj[25].

6. Mirësjellja me njerëzit

Ishte shumë i matur. Edhe kur shqetësohej shumë, prapë e përmbante veten. Kur po bëheshin gati për farz, një njeri nga safi vijues kërkoi që të plotësoheshin safat që atij t’i bëhej vend. Rebia donte të gjente vend të zbrazët në safin paraprak, por nuk kishte, kështu që ai e shtyu keq. Rebia u kthye nga ai dhe i tha: Allahu të mëshiroftë! Allahu të mëshiroftë!- Kur e pa se ishte Rebia njeriu u shkreh në vaj[26]. Edhe kur i shkaktonin plagë, ai nuk lutej kundër tyre. Kështu kur një ditë po rrinte në prag të shtëpisë, i ra një gur mbi kokë dhe ia çau pak atë dhe i rrodhi gjak. Rebia fshinte kokën dhe thoshte: -O Zoti im! Fale ngase nuk më ka synuar mua![27]-

Ishte e pamundur që ai t’i përgojonte njerëzit. -Unë kam punë ende me veten time ndaj besoj se nuk kam pse të merrem me të tjerët. Njerëzit, iu frikësuan Allahut të Madhëruar për mëkatet e të tjerëve, kurse për mëkatet e tyre aspak- thoshte ai[28]. Ndonjëherë i udhëzonte përgojuesit: -Më mirë ta përmendni Allahun e Madhëruar, se sa të përmendni njerëzit![29]-

Nga frika se mos i ngushtonte borxhlinjtë, kur vinte afati i caktuar ai shkonte vetë tek shtëpia e tyre dhe iu thoshte: -O filan, nëse ke mundësi, ma kthe borxhin, përndryshe mbaje derisa Allahu i Madhëruar t’i lehtësojë punët e tua![30]-

Meqenëse veprat vlerësohen me përmbyllje të tyre, ne mendojmë se nuk kemi gabuar dhe nuk i kemi kaluar suazat fetare në fjalët që thamë, ngase ai, Allahu i Madhëruar e pastë mëshiruar, para se të vdiste kishte lënë këtë vasijet (testament): “Kjo është gjëja që Rebia e pranon për veten e tij, për çka kam dëshmitar Allahun, që mjafton si dëshmitar dhe si shpërblyes i robërve të Tij të sinqertë, se unë kam pajtuar që Allahu i Madhëruar të jetë Zoti im, Muhamedi profeti im, Islami feja ime dhe unë, bashkërisht me ata që më respektojnë, kemi pranuar ta adhurojmë (Allahun) me adhuruesit, ta falënderojmë me falënderuesit dhe t’i këshillojmë muslimanët[31].”

 

Thesare nga fjalët e tij

Rebia me fjalët dhe këshillat e tij bëri që të mos vdesë, edhe pse nuk është në mesin e të gjallëve fizikisht. Ai la shumë fjalë e porosi, këshilla e mësime, që edhe po të shkruheshin me ngjyrë ari pak do të ishte. Ato janë mu sikur shenjat në rrugë, që po i përfille vështirë se mund të humbësh. Ja disa prej tyre:

  1. Flisni mirë, veproni mirë dhe vazhdoni të veproni mirë. Le të mos u bëhen të vrazhda zemrat tuaja, le të mos iu mashtrojë përshkallëzimi (mos ndëshkimi aty për aty) dhe mos thoni sikurse ata që thanë: -Dëgjuam!-, e nuk dëgjuan.
  2. Nuk ka mysafir të huaj që e pret besimtari më mirë, se sa vdekjen.
  3. Prangose gjuhën përveçse për gjërat që janë në dobi tënden dhe nuk janë kundër teje.
  4. Çudi me melekun e vdekjes dhe me tre personat që ai viziton: Mbretin, i cili mbrohet në kalatë e tij, kurse ai ia merr shpirtin dhe pasurinë ia lë pas; me mjekun, i cili shëron njerëzit, kurse ky ia merr shpirtin, dhe me skamnorin që njerëzit e shqelmojnë në rrugë dhe nuk i afrohen, kurse ai i afrohet atij (dhe ia merr shpirtin).
  5. Allahu i Madhëruar ka caktuar se kush mbështetet tek Ai, i mjafton, kush beson në Të, e udhëzon, kush jep për Të, e shpërblen, kush i zë besë, e shpëton, kush e lut, duanë ia plotëson.
  6. Mos thoni: Kërkoj falje tek Allahu i Madhëruar dhe pendohem, që të bëni edhe mëkate edhe gënjeshtra, por thoni: O Zoti im, më fal dhe ma prano pendimin!
  7. Bëhu këshilltar i vetvetes!
  8. O njeri! Nëse bën mirë, atëherë të mirën pasoje me të mirë, ngase do të vijë dita kur do të dëshirosh, që të mirat të kishin qenë të shumta.
  9. Për diturinë që Allahu i Madhëruar të ka mësuar, falënderoje, kurse për atë që Ai është veçuar me të, mos u lodh fare!
  10. Kujdes për gjërat që i bën fshehurazi, ngase ato nëse nuk i dinë njerëzit Allahu i Madhëruar i di!
  11. Çdo gjë që nuk bëhet për hir të Allahut të Madhëruar është e pavlerë.
  12. Njerëzit janë dy llojesh: Besimtarin, të cilin nuk duhet ta shqetësosh, dhe injoranti me të cilin nuk duhet të polemizosh.

 

Përmbyllje

Nuk do ta cilësoja punimin tim si madhështor, por jetën e tij si ideale, ndaj nëse them se nuk ia vlen barra qiranë që leximi i këtij punimi të jetë vetëm për qejf dhe çlodhje, besoj se nuk e teproj. Ajo që unë këtu do të doja të them, si një ndërlidhje me hadithin e parathënies është nevoja urgjente e kthimit tek këto baza të edukimit për tërë umetin, në mënyre që kjo poshtërsi dhe ky nënçmim që na i kanë vënë si sinonime të na largohen njëherë e përgjithmonë. Jo rastësisht Imam Maliku ka thënë: “Nuk ka gjasa të përmirësohet ithtari fundit i këtij umeti përveçse me atë që u përmirësua i pari i saj”[32].

Le të jetë moto e këtij artikulli vetëdijesimi ynë dhe rikthimi në vlerat e mirëfillta fetare, ashtu siç ishin të parët tonë!

O Zoti ynë! Dërgo përshëndetjet më të sinqerta në adresë të mësuesit të njerëzimit, Muhamedit dhe na udhëzo neve, që ta pasojmë rrugën e tij! Na bëj të ecim gjurmëve të selefit, të parëve tanë të mirë, në mënyrë që ta kuptojmë fenë, ashtu siç e kuptuan ata apo thënë më mirë ashtu siç Ti e zbrite! Dërgo në këtë umet njerëz që shquhen me tipare të selefit të mirë dhe të cilët do të drejtojnë robërit e Tu drejt krenarisë!

 

Shkruan: Sedat ISLAMI

[1] Umnijjatu’l mevta, Dr. Muhamed ibënIbrahim En Neim, http://saaid.net/Minute/141.htm

[2] Sijeru a’lami’n nubela, Imam Dhehebiu.

[3] Shuabu’l imam, Bejhekiu, pj.5, f. 246

[4] http://www.sahab.net/forums/showëthread.php?t=290248

[5] Shuabu’l imam, Bejhekiu, pj.3, f. 38

[6] Tefsi i Kurtubiut, pj.4, f.283.

[7] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[8] http://saaid.net/gesah/198-4.htm

[9] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[10] Xhathije, 21.

[11] http://www.quranway.net/index.aspx?function=Item&id=319&lang

[12] Err Rrisaletu el Kushejrijje, pj. 1, fq. 176.

[13] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[14] Ihjau ulumuddin, pj. 2, fq. 311.

[15] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[16] Musannef Ibni Ebi Shejbe, pj. 8, fq. 209

[17] Shuabu’l imam, Bejhekiu, pj. 11, fq. 33.

[18] Musannef Ibni Ebi Shejbe, pj. 8, fq. 300.

[19] Ibid, pj. 8, fq. 310.

[20] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[21] Tefsiri i Kurtubiut, pj. 15, fq. 265.

[22] Zumer, 46.

[23] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[24] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[25] Musannef Ibni Ebi Shejbe, pj.6,f.245

[26] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[27] Shuabu’l imam, Bejhekiu, pj.17, f. 131

[28] Ibid, pj.16, f. 100

[29] Ibid, pj.11, f. 37

[30] Tefsiru’t Taberijj, pj.6, f.30.

[31] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[32] Esh Shifa, Kadi Ijjad, pj.1, f.341.

www.albislam.com

Rebia ibn Huthejm -1

Rebia ibn Hujthem, nje burre qe peshon sa malet (1)

”Hadithi i Pejgamberit, alejhi selam: [1]

…nuk ka si të mos jetë i vërtetë kur vetëm me një vështrim, qoftë edhe sipërfaqësor, në biografitë e njerëzve të atyre gjeneratave të arta të bind për këtë fakt. Sinqeriteti i njëmendtë në lidhje me fenë e Allahut të Madhëruar i kishte bërë të pathyeshëm dhe të pamposhtur para çdo sfide.

Ata ishin trajnuar për veprimet e duhura në çfarëdolloj situate, kështu, nëse bëhej fjalë për marrëdhënie ndërmjet vete, i shihje të ishin modestë, të përmbajtur, falnin, mëshironin, ndihmonin, udhëzonin e këshillonin njëri tjetrin. Por nëse rrethanat e diktonin nevojën për mbrojtjen e fesë dhe të nderit, atëherë i shihje ata tek garonin, se kush do të nderohej me pjesëmarrje në betejë. Me një fjalë vizioni i tyre si nxënës të shkollës profetike i kishte bërë që balancimin ndërmjet dynjasë dhe fesë ta kenë në nivelin e duhur.

I tillë ishte edhe Rebi ibën Huthejmi, një figurë e cila shndrit në horizontet e devotshmërisë dhe hapi shtigje drejt realizimit të idealit të çdo muslimani, kënaqësisë së Allahut të Madhëruar. Jeta e tij, edhe pse ai nuk u takua me Pejgamberin, sal-lallahu alejhi ue selemishte aq shumë e koordinuar me traditën e tij, saqë vetëm emri “sahabi” i mungonte atij. Sjelljet e tij të shkëlqyera dhe edukata e pashembullt e bënë atë, me të gjithë kuptimin e fjalës, një kolos devotshmërie, një erudit urtësie, një njeri që mësimet dhe këshillat e tij edhe pas më shumë se njëmijë vjet vazhdojnë të jenë të freskëta po aq sa ishin në atë kohë kur u thanë.

Kush është Rebi ibën Huthejmi?

Rebia nuk e pati fatin ta takonte Pejgamberin, sal-lallahu alejhi ue selem ndaj edhe nuk e mban epitetin “sahabi”, por muhadrem[2] (مخضرم)[3]. Familja e tij shquhej për devotshmëri[4]. Ishte nga Kufa dhe për lindjen e tij datat nuk dihen saktësisht në asnjë burim që kam konsultuar. Për emrin e tij është diskutuar, se a është Rebi ibën Hajthem[5], Hujthem apo Huthejm, mendime të cilat i përmend Taberiu në Tefsirin e vet dhe zgjedh si më të saktë versionin Huthejm[6], madje përmend Ibni Durejdin ta ketë vokalizuar kështu këtë emër në El Ishtikak[7]. Ka qenë prej tabiinëve të mëdhenj, madje prej ajkës së tyre[8].  Llagapin e kishte Ebu Jezid[9].

Ka vdekur pas vrasjes së Husejnit, në vitin 63 h[10]. Imam Dhehebiu përmend vitin 61 h. si vit të vdekjes së tij[11].

Dijetarët për Rebian

Rebia gëzonte respekt të madh tek sahabet. Imam Dhehebiu përmend në biografinë e tij, se kur Rebia ishte për vizitë tek Ibën Mesudi, atëherë konaku mbyllej për të tjerët. Nga simpatia që kishte për të dhe i mahnitur me sinqeritetin e tij deklaronte: “O babai i Jezidit! Po të shihte i Dërguari i Allahut do të donte dhe sa herë që të shoh, më përkujton të përulurit[12].”

Aliu, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë:  “Dëshmoj se ky është njeriu më me frikë ndaj Allahut në kohën tuaj[13].” Këtë respekt siç duket e kishte fituar në saje të shoqërimit dhe mësim-nxënies nga Ibën Mesudi dhe jo vetëm ai, por edhe nxënësit e tjerë. Shabiu ka thënë: Nuk kam parë njerëz më të ditur, më të butë dhe më asket se sa nxënësit e Ibën Mesudit. Po të mos ishin sahabet si kohë përpara, nuk do t’u jepnim përparësi ndaj tyre. Por Rebia dallonte prej të gjithë nxënësve për zellin e tij të madh[14] dhe  devotshmërinë që kishte[15].

Alkame ibën Merthedi ka thënë: Devotshmëria (zuhdi) përkufizohet tek tetë tabiinë, prej tyre është edhe Rebia ibën Huthejmi[16].

Ibën Hibani mendonte se për një personalitet si Rebia nuk ka nevojë të flitet fare[17]. Tek dijetarët cilësohej si: tabiin, besnik, i dalluar (për moral e dije), i devotshëm, i edukuar, merrej si argument. Madje Imam Taberiu thoshte, se për një njeri si Rebia nuk pyetet fare, gjë që e kishte shtyrë ta llogariste atë ndër tabiinët më të mëdhenj[18]. Aq shumë i kishte mbuluar zemrat e tyre respekti, saqë edhe në gjërat më të thjeshta i jepnin përparësi atij. Ebu Vaili kur qe pyetur: “A je më i madh ti apo Rebia?”, kishte thënë: “Unë jam më i madh se ai me vjet, ndërsa ai është më i madh se unë me mend (dituri)[19].”

Edhe Muhamed Nasirudin Albani, hadithologu më i shquar i shekullit të kaluar pati thënë fjalë miradije për të. Më konkretisht, në shtjellimin e haditheve dhe rangjeve adekuate, përkitazi me Rebian pati thënë: Ai është besnik, muhadrem[20]. Ai ishte i njohur edhe tek masa e gjerë (xhumhuri). Shekiku rrëfen se ai së bashku me ca nxënës të Abdullah ibën Mesudit kishin shkuar ta vizitonin Rebian. Gjatë rrugës kishin kaluar pranë një burri, i cili i kishte pyetur:

-Për ku jeni nisur kështu?

-Po shkojmë ta vizitojmë Rebian- u përgjigjëm.

-Jo, po shkoni tek një burrë, që nëse flet nuk gënjen, nëse premton nuk e thyen premtimin, nëse i lini diçka në besë nuk tradhton- tha njeriu[21].

Dituria e tij

Po të mos ishte i ditur, sigurisht se nuk do ta kishte fituar një respekt të tillë për çfarë thamë më lart. Siç duket, ai në jetën e tij ishte fokusuar më shumë në veprim, se sa në transmetim. Ndaj ai siç e përmend Imam Dhehebiu, kishte transmetuar jo shumë hadithe[22].  Ai transmetoi nga:

  • § Abdullah ibën Mesudi,
  • § Ebu Ejub Ensariu, dhe
  • § Amr ibën Mejmun,
  • § Hudhejfe ibën Jemani[23], dhe
  • § Nga gra, siç ishte rasti me një grua nga Ensarët (medinase)[24].

Kurse prej tij transmetuan:

  • § Shabiu,
  • § Ibrahim Nahiu,
  • § Hilal ibën Jesafi,
  • § Mundhir Theuriu,
  • § Hubejre ibën Huzejme, e transmetues të tjerë.

Kurse në koleksionet e hadithit, prej tij kanë regjistruar Buhariu[25], Muslimi[26], Tirmidhiu[27], Nesaiu[28], Ibën Maxhe[29], Imam Ahmedi[30], Taberaniu[31] e të tjerë.

Rebia ishte shumë i përpiktë në dituri. Këtë e ka dëshmuar edhe me rastin, kur pati transmetuar hadithin:

“Kush thotë: “La ilahe il-lallah uahdehu la sherike lehu, lehul mulku ue lehul hamdu ue huve ala kul-li shejin kadir” 10 herë është sikur të ketë liruar nga robëria katër persona nga bijtë  Ismailit”.

…për çka u pyet: Prej kujt e ke dëgjuar këtë?

E kam dëgjuar nga Amër ibën Mejmuni.

Atëherë shkova tek Amri – rrëfen Shabiu (pyetësi) dhe i thashë: Prej kujt e ke dëgjuar?

E kam dëgjuar nga Ebu Lejla- më tha.

Shkova tek Ebu Lejla dhe i thashë: Prej kujt e ke dëgjuar ti?

E kam dëgjuar nga Ebu Ejubi, i cili thotë ta ketë dëgjuar Pejgamberin, sal-lallahu alejhi ue selem duke e thënë një gjë të tillë”[32].

Sinqeritetin e tij në dituri e dëshmon edhe fakti tjetër, që kur i vinte ndokush ta pyeste për diçka, atëherë ai paraprakisht e këshillonte: O robi i Allahut! Respektoje Allahun për atë që di, kurse atë që nuk e di mbështetja Dijetarit të saj![33]

Metodologjia e Pejgamberit, sal-lallahu alejhi ue selem përkitazi me mentalitetin e njerëzve reflektohej edhe në programin e tij, ndaj kur dikush i vinte ta pyeste për diçka, ai kërkonte gjënë që ia vlente t’i thuhej, edhe nëse pyetësit i dukej pakëz e çuditshme. Kështu kur i shkoi dikush të kërkonte këshillë, ai i lexoi ajetin kuranor:

Thuaj: “Ejani t’ju lexoj atë që me të vërtetë ju ndaloi Zoti juaj: të mos i shoqëroni Atij asnjë send, të silleni mirë me prindërit, të mos i mbytni fëmijët tuaj për shkak të varfërisë, sepse Ne u ushqejmë juve dhe ata, të mos u afroheni mëkateve të hapura apo të fshehta, mos e mbytni njeriun, sepse mbytjen e tij e ndaloi Allahu, përpos kur është me vend. Këto janë porositë e Tij, kështu të mendoni thellë”[34].

-Unë kam ardhur për këshillë!- i tha njeriu.

-Mbahu për kësaj që thashë, të mjafton- iu përgjigj Rebia[35].

Rebia urrente që dituria e tij të përcillej me vargje poetike. Ai dëshironte që gjuha e tij të thoshte: “Allahu i Madhëruar ka thënë, Muhamedi, alejhi selam ka thënë”, ndaj në një rast kur qe’ pyetur: “Përse nuk thua ndonjë varg poetik, kur shokët e tu e bëjnë një gjë të tillë?”, Rebia u përgjigj: “Nuk ka fjalë që thuhet e që nuk shënohet në librin e veprave tona. Unë urrej që në librin e veprave të mia të figurojnë edhe vargjet poetike”[36].

Dituria e tij ishte e përgjithshme. Nuk kishte fushë fetare ku nuk shquhej. Nëse flet për Fikhun, atëherë atë e gjen tek përfill parime që dëshmojnë për diturinë e tij[37]. Nëse kërkon në Tefsir[38], atëherë do ta gjesh atë si një dijetar, që s’i hidhet fjala poshtë. Madje çka është me rëndësi, se për komentet e ajeteve kuranore sillte, jo rrallë, edhe këshillat e duhura. P.sh. në komentin e ajetit:

Ditën kur do të gjurmohen të fshehtat”[39].

…ka thënë: “Të fshehtat janë ato që i fshihni nga njerëzit, ndërsa Allahut të Madhëruar nuk i fshihet asgjë. Shërojeni (këtë problem) me ilaçin e vet.- E çfarë ilaçi ka për të?- e pyetën. Tha: Të pendoheni dhe mos t’i ktheheni më atyre mëkateve[40].”

Ndonjëherë bazuar në ajete kuranore jepte edhe këshilla që me të vërtetë ishin të efektshme. Kështu bazuar në ajetin kuranor:

E ti shkunde trupin e hurmës se do të bien ty hurma të freskëta”[41].

…kishte propozuar hurmën për gratë lehona[42].

Devotshmëria e tij dhe reflektimet e saj

Devotshmëria ishte elementi më i theksuar në personalitetin e tij, ndaj ajo me botëkuptimet më reale të mundshme qe’ rrënjëzuar thellë në shpirtin e tij, kështu që ngado që e vështroje shihje vetëm atë. Kjo gjë e kishte shtyrë Abdullah ibën Mesudin ta cilësonte atë si një njeri që reflektonte besim, dashuri, sinqeritet, një njëri që ua shtonte të tjerëve besimin vetëm me pamjen fizike e lëre më me veprat e tij. Ibën Mesudi i pati thënë: O babai i Jezidit! Po të shihte i Dërguari i Allahut sigurisht se do të donte. Mua, sa herë që të shoh, më përkujton robërit e dëgjueshëm”[43].

Asnjëherë nuk qe’ mashtruar të mendonte, se kjo që kam bërë unë është punë e madhe, përkundrazi e akuzonte vetveten për lëshime dhe mangësi. Nesir ibën Dhaluku rrëfen se Rebia qante aq shumë, saqë edhe mjekra i lagej. Thoshte: Kemi takuar njerëz (sahabe) që pranë tyre ne nuk jemi gjë tjetër vetëm se vjedhës.  Në një rast tjetër kur qe’ pyetur: Mirëmëngjesi! Si u zgjove sot?- ai u përgjigj: U zgjuam mëkatarë; hamë riskun (furnizimin) tonë dhe presim exhelet tona[44].

Rebia, ngaqë e ulte shumë vështrimin, tek ata që nuk e njihnin dukej si i verbër[45]. Kur shkonte tek Abdullah ibën Mesudi trokiste në derë, por nuk ngrinte kokën lart për të parë, se kush po ia hap derën. Një shërbëtore e re mendonte se ai ishte i verbër, kështu që sa herë që shkonte Rebia dhe Abdullahu pyeste për mysafirin, ajo i përgjigjej: Ai plaku i verbër[46].

Por kjo nuk i kishte penguar disa zemërkëqij që ta provokonin atë. Ata kishin harruar se një njeri që për xhenetin ka shitur çdo gjë të kësaj dynjaje, nuk i ka mbetur më mall për të. Ai ishte përqendruar vetëm te Xheneti. U morën vesh me një grua të pandershme, e cila me bukurinë e  saj mahniste shumë njerëz. Vetëm mashtroje atë dhe do të kesh 1000 dërhem- i premtuan asaj. Ajo veshi rrobat më të mira që kishte, u parfumua me parfumin më të mirë dhe në kohën kur Rebia doli nga xhamia ajo iu paraqit përpara duke e hequr shaminë e kokës. Rebia iu drejtua me këto fjalë:

-Si do të jetë puna jote, nëse këtij trupi i shkaktohen ethe dhe ia humbin bukurinë?

-Si do të jetë puna jote, nëse tashti zbret meleku i vdekjes dhe ta merr shpirtin?

-Si do të përgjigjesh, nëse tashti të marrin në pyetje Munkeri dhe Nekiri?

Gruaja lëshoi një klithmë trishtimi dhe ra përtokë e alivanosur. Kur u kthjell u pendua dhe u bë prej grave të devotshme, saqë kur vdiq mbeti vetëm si një cung i sosur (nga adhurimi i shumtë dhe brengat për mëkatet e bëra)[47].

 

Sedat ISLAMI

 

[1] E përcjell Tirmidhiu në Sunenin e tij nga Imran ibënHusajni, kurse Albani në “Sahihu ve Daifu Suneni’t Tirmidhijj, 2221”, e ka cilësuar autentik.

[2] Takribu’t Tehdhib, Hafidhi, fq. 206.

[3]. Shih: Kamusu mustalahatil hadithi nebevij, Muhammed Siddik El Minshavi, Darul Fedileh, Kajro, 1996, fq. 72 dhe fq.106-107., pastaj është bërë musliman, por nuk ka arritur, as ta shohë dhe as ta shoqërojë Pejgamberin, dhe ka vdekur si musliman. Kurse Muhadrem është muslimani, i cili ka jetuar si jomusliman në kohën e Muhamedit, Sahabij quhet muslimani, i cili e ka parë Pejgamberin,

[4] Et Tabekatu’l Kubra, http://www.al-eman.com/islamlib/viewchp.asp?BID=185&CID=77.

[5] Sijeru a’lami’n nubela, Imam Dhehebiu.

[6] Tefsiru’t Taberijj, pj. 2, fq. 284.

[7] Kështu e kanë përmendur edhe Imam Buhariu në Sahihul Buhari, kapitulli: Ma xhae fi kavlilahi teala: Ve huvel ledhi jebdeul halka…, pj. 10, fq. 462, Sahihu Muslim, kapitulli; Fadlut tehlil vet tesbih ved dua, pj. 13, fq. 203, Dr. AbduRrahman Refet el Basha në “Suver min hajatit tabiin”, b.15, Darul Edebil Islamijj, Kajro, 1997, fq. 52.

[8] Tefsiru Taberijj, pj.2, fq. 284.

[9] http://www.almenhaj.net/TextSubject.php?linkid=7487

[10] Ibid.

[11] Sijeru alami nubela, Imam Dhehebiu.

[12] Sijeru alami nubela, Imam Dhehebiu.

[13] Tefsiri i Kurtubiut, pj. 4, fq. 283.

[14] Tabekatul Huffadh, kapitulli: Et tabekatu thanijeh min kibarit tabiin, pj.1, fq. 1.

[15] http://www.almenhaj.net/TextSubject.php?linkid=7487

[16]  http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[17] http://www.almenhaj.net/TextSubject.php?linkid=7487

[18] Tefsirut Taberij, pj.2, fq. 284

[19] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[20] Es Silsiletu sahihah, kapitulli: 953, pj.3, fq. 27.

[21] Et Tabekatul Kubra, cituar sipas: http://www.al-eman.com/IslamLib/viewchp.asp?BID=185&CID=77

[22] Sijeru alami nubela, Imam Dhehebiu.

[23] El Muxhem el Evsat, Taberaniu, pj.8, fq. 493

[24] El Muxhem el Kebir, Taberaniu,pj.4, fq. 228

[25] Sahihul Buhari, kapitulli: Fil emeli ue tulihi, pj. 20, fq. 41

[26] Sahihu Muslim, kapitulli; Fadlut tehlil uet tesbih ued dua, pj. 13, fq. 203.

[27] Sunen Timidhij, kapitulli: ma xhae fi suretil ihlas, pj.10, fq. 134.

[28] Sunen En Nesaijj, bab: El fadlu fi kiraeti Kul HuveAllahu had, pj. 4, fq. 98.

[29] Sunen Ibni Maxheh, bab: El emel uel exhel, pj.12, fq. 279.

[30] Musnedi i Imam Ahmedit, Musned Abdilah Ibni Mesudi, pj.8, fq. 5.

[31] El Muxhem el evsat, Taberaniu,pj.8, f. 493, El Muxhem el kebir, Taberaniu,pj. 4, fq. 228

[32] Sahihu Muslim, kap. Fadlut tehlil ue tesbih ue dua, pj. 13, f. 203, Shuabul iman, Bejhekiu, pj. 2, fq. 160.

[33] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[34] Enam, 151.

[35] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[36] Ibid.

[37])”. Hadithin e përcjell Buhariu. Mugire thotë se kur bënte mot me vapë të madhe, Rebia falej në shtëpi. (Musannef Ibni Ebi Shejbe, pj. 1, fq. 310) Kjo është ngjashëm me rastin e Ibën Abasit, që kur binte shi i madh i urdhëronte njerëzit të falen në shtëpitë  e tyre. Kur njerëzit e kishin urryer një gjë të tillë, atëherë ai iu tha: “Këtë e ka bërë ai që ka qenë edhe më i mirë se ju (Pejgamberi,

[38] Komente prej tij kanë përmendur: Sahihul Buhari, kapitulli: Ma xhae fi kaulilahi teala: Ue huvel ledhi jebdeul halka…, pj. 10, fq. 462; Tefsirut Taberij, kaptina Et Tekvir, ajetet 1-4; Tefsiri i Kurtubiut, pj. 11, fq. 96. Musannef Ibni Ebi Shejbe, pj. 8, fq. 210; Tefsir Ibni Ebi Hatim, pj. 46, fq. 286 etj.

[39] Tarik, 9.

[40] Ed Durrul Menthur, Sujuti, pj. 10, fq. 236.

[41] Merjem, 25.

[42] Musannef Ibni Ebi Shejbe, pj. 5, fq. 461.

[43] El Muxhem el eusat, Taberaniu, pj. 8, fq. 492.

[44] http://al7ewar.net/forum/showthread.php?p=78397

[45] Ihjau ulumiddin, pj. 1, fq. 181.

[46] http://www.sahab.net/forums/showthread.php?t=290248

[47] Et Tevvabine, pj. 1, fq. 72.